ਸਰਕਾਰੀ ਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ – ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਸੱਚ

  (ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ)  ਸਿੱਖਿਆ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੱਜਣ, ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣਨ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ‘ਚ ਵੰਡ ਗਈ ਹੈ ।ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਹਨ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ, ਜੋ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹਨ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ, ਜੋ ਕਿ ਨਿੱਜੀ ਮਾਲਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਿਅਖਿਆ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ।

ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਹਰ ਇਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿੱਤੀ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁਫ਼ਤ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ‘ਤੇ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਯੂਨੀਫਾਰਮ ਅਤੇ ਮਿਡ-ਡੇ ਮੀਲ (ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਭੋਜਨ) ਵੀ ਮੁਫ਼ਤ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ ਸਰਕਾਰੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਮਿਆਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਇਹਨਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ-ਸੂਰਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਿੱਜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੀਸ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅਕਸਰ ਵਧੀਆ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਐਸੀ ਕਲਾਸਰੂਮਾਂ, ਡਿਜੀਟਲ ਸਿੱਖਣ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਾਧਿਅਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਧੁਨਿਕ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾਤਮਕ ਪੜਾਈ, ਐਕਟਿਵਿਟੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦੇਖਭਾਲ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੂਲ ਨਾਫ਼ੇ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਜਿੱਥੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹਰ ਪਿੰਡ, ਕਸਬੇ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ‘ਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਸਿੱਧਾ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੂਬੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹਰ ਇਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣ ਯੋਗ ਹਨ, ਤੇ ਗਰੀਬ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਕਿਰਣ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਉਮੀਦਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਫੀਸਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਹੇਠਾਂ ਦਬ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਇਸ ਦੋਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਹੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿਕਾਸ ਹੋਵੇਗਾ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਉਣਾ। ਜਦੋਂ ਦੋਹਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਇੱਕੋ ਪੱਧਰ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲੱਗ ਜਾਣ, ਉਦੋਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀ ਬਦਲਾਅ ਆ ਸਕੇਗਾ।

ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖਿਆ ਕਿਸੇ ਇਕ ਵਰਗ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇਹ ਹੱਕ ਹਰ ਬੱਚੇ ਦਾ ਹੈ । ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਵਿੱਚ। ਅਸਲ ਚਿੰਤਾ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਕੂਲ ਸਰਕਾਰੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ, ਚਿੰਤਾ ਇਹ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।