(ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ) ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਆਤਮਿਕ ਅਭਿਆਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ ਵਲੋਂ ਵੀ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਾਧਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਦੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਧਿਆਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ, ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਨਿਯੰਤਰਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਇਸਦਾ ਅਭਿਆਸ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸੰਤੁਲਨ, ਸੁਧਰੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰਕ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਾਰ
ਨਿਊਰੋਇਮੇਜਿੰਗ, ਮਨੋ-ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵਿਕਾਸਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਧਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ‘ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ:
ਨਿਊਰੋਲੋਜੀਕਲ ਬਦਲਾਅ:
ਫੰਕਸ਼ਨਲ ਐਮਆਰਆਈ ਅਤੇ ਈਈਜੀ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਧਿਆਨ ਪ੍ਰੀਫ੍ਰੰਟਲ ਕੋਰਟੇਕਸ, ਐਨੀਟੇਰੀਅਰ ਸਿੰਗੂਲੇਟ ਕੋਰਟੇਕਸ ਅਤੇ ਹਿਪੋਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਿਆਨ, ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਖਾਸ ਖੇਤਰ ਹਨ।
ਤਣਾਅ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨਿਯੰਤਰਣ:
ਧਿਆਨ ਹਾਈਪੋਥੈਲਾਮਿਕ-ਪੀਟੀਯੂਟਰੀ-ਐਡ੍ਰੀਨਲ (HPA) ਧੁਰੇ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੋਰਟੀਜ਼ੋਲ (ਤਣਾਅ ਦਾ ਹਾਰਮੋਨ) ਘੱਟਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚਿੰਤਾ,ਡਰ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਕਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਆਟੋਨੋਮਿਕ ਨਰਵ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ:
ਧਿਆਨ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਇੰਡਫੁਲਨੇਸ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸੈਂਡੈਂਟਲ ਧਿਆਨ ਪੈਰਾਸੰਪੈਥੇਟਿਕ ਸਰਗਰਮੀ (ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਪਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮੋਡ) ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਘੱਟਦੀ ਹੈ, ਪਾਚਣ ਸੁਧਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦਾ ਦਬਾਅ ਘੱਟਦਾ ਹੈ।
ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸਮਰੱਥਾ:
ਨਿਯਮਤ ਧਿਆਨ ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ C-ਰੇਐਕਟਿਵ ਪ੍ਰੋਟੀਨ, IL-6 ਨੂੰ ਘੱਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਧਿਆਨ ਦੇ ਫਾਇਦੇ
1. ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ
ਧਿਆਨ ਚਿੰਤਾ,ਡਰ, ਬੇਚੈਨੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟ-ਟ੍ਰਾਮੈਟਿਕ ਸਟ੍ਰੈਸ ਡਿਸਆਰਡਰ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਿਆਨ, ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਲਚਕੀਲੇਪਣ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।
2. ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ
ਧਿਆਨ ਉੱਚ ਖੂਨ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੀਂਦ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਹੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਸਥਾਈ ਦਰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਰਕੇ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।
3. ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਫਾਇਦੇ
ਧਿਆਨ ਆਤਮ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਔਜ਼ਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਲਤ ਤੋਂ ਉਬਾਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਗਰੂਕ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਵਜ਼ਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਧਿਆਨ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ
ਧਿਆਨ ਇੱਕ ਇਕੱਲਾ ਅਭਿਆਸ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵਿਭਿੰਨ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੈਮਾਨਾ ਹੈ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹਨ:
1. ਮਾਇੰਡਫੁਲਨੇਸ ਧਿਆਨ
ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਵਰਤਮਾਨ ਪਲ ਦੀ ਬੇ-ਧਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ‘ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
2. ਟਰਾਂਸੈਂਡੈਂਟਲ ਧਿਆਨ
ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਦੁਹਰਾਉਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਡੂੰਗੇ ਆਰਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਐਲਫਾ ਅਤੇ ਥੀਟਾ ਦਿਮਾਗੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
3. ਪਿਆਰ-ਭਰਿਆ ਧਿਆਨ
ਇਹ ਧਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸਟਾਈਲ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਇਆ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਜੁੜਾਅ ਵੱਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਘੱਟਦੀ ਹੈ।
4. ਸਾਹ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ
ਸਾਹ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੰਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਪੈਰਾਸੰਪੈਥੇਟਿਕ ਨਰਵ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
5. ਜ਼ੈਨ ਧਿਆਨ
ਇਹ ਵਿਧੀ ਜ਼ੈਨ ਬੁੱਧੀਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਜੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪੋਜ਼ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਡੂੰਘੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
6. ਯੋਗ ਨਿੰਦਰਾ
ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਿਤ ਧਿਆਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜੋ ਸੁਚੇਤ ਆਰਾਮ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁੰਨ ਸਮਾਧਿ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰੇਪਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ
1. ਸਥਿਤੀ:
ਧਿਆਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਸਣ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਸਿੱਧੀ ਰੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਜਾਂ ਲੇਟ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
2. ਵਾਤਾਵਰਨ:
ਸ਼ਾਂਤ ਸਥਾਨ, ਘੱਟ ਵਿਘਨਾਂ, ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਜਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਵਾਤਾਵਰਨ ਧਿਆਨ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਹਨ।
3. ਕੇਂਦਰੀ ਬਿੰਦੂ:
ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਸਾਹ, ਮੰਤਰ, ਵਿਜ਼ੂਅਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਸਰੀਰਕ ਸੰਵੇਦਨਾਂ ‘ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
4. ਸਥਿਰਤਾ:
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਭਿਆਸ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਲੰਬੇ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
5. ਗਾਈਡੈਂਸ:
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੋਕ ਗਾਈਡਿਡ ਧਿਆਨ ਐਪ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਜਾਂ ਸਮੂਹ ਅਭਿਆਸਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਫਾਇਦਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਧਿਆਨ ਦੀ ਅਵਧੀ
ਨਵੇਂ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ:
ਨਵੇਂ ਸਿਖਿਆਰਥੀ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ 5-10 ਮਿੰਟ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਦਤ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਮੱਧਮ:
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਦਾ ਕੁਝ ਅਭਿਆਸ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ 20-30 ਮਿੰਟ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕਈ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਉੱਚ/ਆਤਮਿਕ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ:
ਆਤਮਿਕ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, 1-2 ਘੰਟੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਸੈਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਹਿਰੇ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੂਤ:
ਕਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਰਵੇਖਣ ਅਤੇ ਖੋਜਾਂ ਨੇ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ 20 ਮਿੰਟ/ਦਿਨ ਦਾ 8 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਮਾਇੰਡਫੁਲਨੇਸ ਅਭਿਆਸ ਵੀ ਮਾਪਣਯੋਗ ਮਾਨਸਿਕ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਧਿਆਨ ਦਾ ਦਾਇਰਾ
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫਾਇਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਧਿਆਨ ਇੱਕ ਅਤਿ-ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਪਹਿਲੂ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਵਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੁਆਰ ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ:
1. ਆਤਮ-ਅਵਗਾਹੀ –
ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਨ-ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਆਪਣੇ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
2. ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਉੱਲੰਘਣ –
ਡਰ, ਲਗਾਅ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ।
3. ਸੁੰਨ ਸਮਾਧ –
ਇਹ ਸਮਾਧੀ, ਨਿਰਵਾਣ ਜਾਂ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਇੱਕਤਰਤਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
4. ਉੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਰਥਾ –
ਜਦੋਂ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸਾਫ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਵਨਾ, ਦਇਆ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਖਿੜਦੇ ਹਨ।
5. ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ –
ਨਿਊਰੋਸਾਇੰਸ ਇਹ ਖੋਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਧਿਆਨ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਚੇਤਨਾ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਆਤਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੇ ਰਾਸਤੇ ਖੋਲ੍ਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਧਿਆਨ ਇੱਕ ਐਸਾ ਸਾਧਨ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਰੱਥਾ ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ, ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਖੋਜਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਿਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਲਿਜਾਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਥੈਰਪੀਆਂ, ਵਿੱਦਿਅਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਦੈਨਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਅਭਿਆਸ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ
ਵਿਗਿਆਨ ਅਧਿਆਪਕ
ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਪੰਜਾਬ।
