(ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ) ਗਲਾਈਸੇਮਿਕ ਇੰਡੈਕਸ(GI )ਇੱਕ ਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਹੈ ਜੋ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟਸ ਨੂੰ 1 ਤੋਂ 100 ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ‘ਤੇ ਦਰਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕਰ (ਸ਼ੂਗਰ) ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਵੱਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕਰ (ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ) ਉਹ ਇੰਧਨ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਊਰਜਾ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਜੋ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੱਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਬਲੱਡ ਗਲੂਕੋਜ਼ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਗਲਾਈਸੇਮਿਕ ਇੰਡੈਕਸ (GI) ਵਾਲੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੱਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਗਲੂਕੋਜ਼ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਲਾਈਸੇਮਿਕ ਇੰਡੈਕਸ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਚ ਗਲਾਈਸੇਮਿਕ ਇੰਡੈਕਸ (GI) ਵਾਲੇ ਖਾਣੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨਤਾ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੋਰ ਸਰੀਰਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਥਕਾਵਟ, ਮਿੱਠੇ ਦੀ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਅਤੇ ਵਧੀਕ ਭੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉੱਚ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖਾਣੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਦਾ ਯੁਕਤ ਰੋਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਗਲਾਈਸੇਮਿਕ ਇੰਡੈਕਸ (GI) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਫਲ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਅਣਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕੀਤੇ ਅਨਾਜ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਲਾਈਸੇਮਿਕ ਇੰਡੈਕਸ (GI) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਚ ਗਲਾਈਸੇਮਿਕ ਇੰਡੈਕਸ (GI) ਵਾਲੇ ਆਹਾਰਾਂ ਦਾ ਵੱਧੀਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਮੋਟਾਪਾ, ਉੱਚ ਕੋਲੇਸਟਰੋਲ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਇੰਸੁਲਿਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ, ਪੇਟ ਦੀ ਚਰਬੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਪਾਸੇ ਘੱਟ ਗਲਾਈਸੇਮਿਕ ਇੰਡੈਕਸ (GI ) ਵਾਲੇ ਆਹਾਰ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਮੈਟਾਬੋਲਿਜਮ ਨੂੰ ਵੱਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੋਭਾਵ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦੀ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਘੱਟ ਔਸਤ ਗਲਾਈਸੇਮਿਕ ਇੰਡੈਕਸ (GI) ਵਾਲਾ ਆਹਾਰ ਖਾਣ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਖਤਰਾ ਘੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਘੱਟ ਗਲਾਈਸੇਮਿਕ ਇੰਡੈਕਸ (GI) ਵਾਲਾ ਆਹਾਰ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਘੱਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਗਲੂਕੋਜ਼ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਬੱਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਗਲਾਈਸੇਮਿਕ ਇੰਡੈਕਸ ਦੇ ਫ਼ਾਇਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਕੁਝ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ:
1. ਇਹ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਕਿ ਖੁਰਾਕਾਂ ਦੇ ਸੰਯੋਜਨ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ‘ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
2.ਗਲਾਈਸੇਮਿਕ ਇੰਡੈਕਸ (GI) ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਬਹੁਤਾ ਗੌਰ ਨਹੀ ਕਰਦਾ ਜੋ ਰਕਤ ਸ਼ੂਗਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
3. ਇਹ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੁਰਾਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਦੀ ਉੱਚ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਖੁਰਾਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਜਾਂ ਕੋਈ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
4. ਇਹ ਖੁਰਾਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਵਰਗਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਘੱਟ ਗਲਾਈਸੇਮਿਕ ਇੰਡੈਕਸ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਾਲੀਆਂ ਖੁਰਾਕਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਕੈਲੋਰੀਆਂ, ਸ਼ੂਗਰ ਜਾਂ ਸੰਤ੍ਰਿਪਤ ਚਰਬੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ
ਵਿਗਿਆਨ ਅਧਿਆਪਕ
ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਪੰਜਾਬ।
