(ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ) ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਦੋਸ਼ ਉਸਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ। ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵੇਖਣ ਦੀ ਥਾਂ, ਜੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ “ਅਮਾਵਸ” ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਜ ਲਈ, ਬਲਕਿ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਨੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸੀ ਸੋਚ ਨਾਲ, ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਵੱਲ ਇੱਕ ਕਦਮ ਵਧਾ ਕੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਸੋਹਣਾ ਸਮਾਜ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਅੱਜ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਿੰਸਾ, ਅਰਾਜਕਤਾ ਅਤੇ ਝੂਠ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੈ। ਯੁੱਧ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਨੂੰ ਤਾਰ-ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਭਰੇ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਇਹ ਹਾਲਾਤ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਅਤੇ ਹੈਵਾਨੀਅਤ ਦੀਆਂ ਦੂਰੀਆਂ ਘਟਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ, ਨਫ਼ਰਤ ਅਤੇ ਅਰਾਜਕਤਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਨਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਦੂਸਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਘਟਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ “ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ ਹੀ ਆਤਮ-ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੈ।” ਜੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ ਬਦਲਾਅ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਤ ਅਮਾਵਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਅਸੀਂ ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਆਪਣੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ‘ਤੇ ਪਰਦਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਸਾਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਿਆਣਪ ਦੇ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਕੁਝ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਡਾ ਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਬੂਤਰ ਵਾਂਗ ਅੱਖਾਂ ਮੁੰਦਿਆਂ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੋਚ ਨੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬਦਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਇਤਨੀ ਵਧ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਅਮਾਵਸ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਮੰਥਨ ਦੇ ਦੀਪਕ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਭੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਕਤਰਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਅਪਰਾਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪਰਿਵਾਰ, ਸਮਾਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕਾਈ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਪਰਾਧ, ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਉੱਤੇ ਗਹਿਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ, ਔਰਤ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਯੌਨ ਉਤਪੀੜਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੀੜਤ ਲਈ, ਬਲਕਿ ਪੂਰੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਆਘਾਤ ਹਨ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸੋਚਣ ‘ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਮੂਲ ਦਾ ਕਿੱਥੇ ਗੁੰਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਆਦਰ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਹਾਨੁਭੂਤੀ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਸਮਾਜ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨਤਾ, ਕਰੂਣਾ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਦਰ ਸਿਖਾਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਕ ਮੂਲ ‘ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਈਏ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਸਾ ਮਾਹੌਲ ਹੋਵੇ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ, ਸਮਾਨ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ।
ਜਦੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਜ਼ਾਂਕ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਅਤੇ ਖਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। “ਵਸੁਧੈਵ ਕੁਟੁੰਬਕਮ” ਦਾ ਮਿਸਾਲ ਤਦ ਹੀ ਸਾਕਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਮਾਜ ਦਾ ਹਰ ਮੈਂਬਰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਸਨ ਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਲੋਕ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋਣ। ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਸਨ ਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਾਡੇ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਤਿਨਿਧੀ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਜਗ ਹੋਣ। ਸਾਥ ਹੀ, ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਹੀ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਿਮਈ ਸਮਾਜ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ “ਵਸੁਧੈਵ ਕੁਟੁੰਬਕਮ” ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੋਵੇ।
ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸਜਗ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਰ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਸਾਨੂੰ ਆਤਮ-ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਵਰਤਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਦਇਆਲੂ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਧੀਏ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਬਦਲਾਅ ਆਵੇਗਾ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਹੀ ਅਸੀਂ “ਮਨ ਦੀ ਅਮਾਵਸ” ਨੂੰ “ਰੌਸ਼ਨੀ” ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਮੁਨੀਸ਼ ਭਾਟੀਆ
5376, ਏਰੋ ਸਿਟੀ, ਮੋਹਾਲੀ
7027120349
