ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਕਿਉਂ ਹੈਂ‌ ਸਮੇਂ‌ ਦੀ ਘਾਟ ?

   (ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ)   ਇੱਕਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਯੁੱਗ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਯੁੱਗ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਬਾਬਤ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਗੱਲ ਆਧੁਨਿਕ ਭੌਤਿਕਵਾਦੀ ਸੰਸਾਰ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਕਾਸਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਮੀ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕੰਮ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ

ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਨਵੀਨੀਕਰਨਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਦੇ ਗਲਤੀ ਰਹਿਤ ਨਤੀਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਮਾਰਟਫੋਨਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨੇ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸੰਦ ਹੁਣ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਈਮੇਲ ਨੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਡਾਕ ਦਾ ਸਥਾਨ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇਹ ਕਾਢ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਨੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭੇਜਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੰਮ ਦੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਉੱਛਲੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੇ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਤੇਜੀ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਲਚਕੀਲੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਨਾਮੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਈ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਨੌਕਰੀ ਖੋਜ ‘ਤੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਚਤ ਦਾ ਵਹਿਮ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਕਾਸਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਦੀ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਈ ਸਰਵੇਖਣਾਂ ਨੇ ਦਰਸਾਇਆ ਕਿ 58% ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕੰਮ-ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਨ।ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨੀ ਜਨਕ ਹਨ ਕਿ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਆਸਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਨਸਾਨਾਂ ਕੋਲ ਸਮੇਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ-ਚਾਲੂ ਸੰਸਕਾਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਰਹਿਣ। ਸਮਾਰਟਫੋਨਾਂ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੰਚਾਰ ਨਿੱਜੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚਕਾਰ ਤੇ ਫਰਕ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਦਰਸਾਇਆ ਕਿ 46% ਕਾਰਜਰਤ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਗੈਰ-ਕੰਮ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੰਮ ਦੇ ਈਮੇਲ ਜਾਂਚਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਥੱਕਾਵਟ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਥੱਕਾਵਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਨੋਰੰਜਨ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਲਈ ਅਨੇਕ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਾਇਦ ਆਪਣੇ ਮਨਪਸੰਦ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਤਜਰਬਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਘਾਟ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਰੁੱਜੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਸਕਾਰ

ਅੱਜ ਕੱਲ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਰੁੱਜੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਧਾਰਨਾ ਵੀ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਕਈ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਜੇ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਨੋਵਿਰਤੀ ਕਾਰਨ ਸਮਾਜ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਡਿਊਲਾਂ ਨੂੰ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਇਸ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਸਟਾਗਰਾਮ ,ਫੇਸਬੁੱਕ ਅਤੇ ਟਵਿੱਟਰ ਜਿਹੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਭਰਿਆ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਪਭੋਗਤਾ ਆਪਣੇ ਸਹਿਕਰਮੀ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ‘ਤੇ ਸਕ੍ਰੋਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਦੋਸਤ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਕੋਂ ਸਮੇਂ ਕਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਚੱਲ ਪਏ ਹਨ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅੰਤਹਿਨ ਚੱਕਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਯੋਗ ਅਰਾਮ ਲਈ।

ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਲੱਭਣਾ

ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਸ਼ਾ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸੀਮਾ ਖੜੀ ਕਰਨਾ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਫੁਰਸਤ ਭਰਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ। ਮਾਈਂਡਫੁਲਨੈੱਸ ਅਭਿਆਸ‌ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗਾ ਦਬਾਅ ਘੱਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੰਦ ਬਣ ਗਏ ਹਨ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਚਾਰ-ਦਿਨ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਹਫ਼ਤੇ ਅਤੇ ਅਸੀਮਿਤ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਚਿੰਤਾ ਮੁਕਤ ਕੰਮ-ਜੀਵਨ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਪਹਿਲਕਾਰੀਆਂ ਨਾ ਸਿਰਫ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਕੁੱਲ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸਾਡੇ ਭੌਤਿਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੇ ਘੱਟਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰਨਾ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਦੋਹਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਇਹ ਇੱਕ ਅਟੱਲ ਸੱਚਾਈ ਹੈ ਕਿ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਦੇ ਕੂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਜੋਂ ਹਰੇਕ ਇਨਸਾਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ੍ਰਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਥੱਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨ ਇਸ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਾਲੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਾਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਦੇਈਏ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰੀਏ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਅ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਰਾਹ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ।