(ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ) ਥਲਸੈਮੀਆ ਇੱਕ ਵਿਰਾਸਤੀ ਖੂਨ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਹਿਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦੇ ਖਰਾਬ ਉਤਪਾਦਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਾਲ ਖੂਨ ਦੇ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਕਸੀਜਨ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੈ। ਉਪਰੋਕਤ ਹਾਲਤ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਨੀਮੀਆ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਘੱਟ ਸਪਲਾਈ ਦੇਣ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੀਰਕ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਹਤ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ।
ਥਲਸੈਮੀਆ ਦੇ ਕਾਰਨ
ਥਲਸੈਮੀਆ ਉਹਨਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹਿਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੀ ਥਲਸੈਮੀਆ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਰੋਗ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜੇ ਦੋਹਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਕੋਲ ਬੀਟਾ ਥਲਸੈਮੀਆ ਮੇਜਰ ਦਾ ਗਲਤ ਜੀਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵੇਲੇ ਬੀਮਾਰੀ ਦੀ ਦਰਦਾ 1 ਵਿੱਚੋਂ 4 ਮੌਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਥਲਸੈਮੀਆ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਾਪੇ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੇਰੀਅਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਗਲਤ ਜੀਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਥਲਸੈਮੀਆ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ
1. ਥਲਸੈਮੀਆ ਮਾਈਨਰ (ਟ੍ਰੇਟ): ਇਹ ਇੱਕ ਕੇਰੀਅਰ ਸਥਿਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਸੰਕਟਮਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਲਕੀ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਈਟਿਕ ਅਨੀਮੀਆ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
2. ਥਲਸੈਮੀਆ ਇੰਟਰਮੀਡੀਆ: ਇਹ ਮੱਧ ਦਰਜੇ ਦੀ ਅਨੀਮੀਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਰਕਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੀਰਕ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।
3. ਥਲਸੈਮੀਆ ਪ੍ਰਮੁੱਖ (ਕੂਲੀ ਅਨੀਮੀਆ): ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਅਨੀਮੀਆ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਰਕਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਲੀਨੀਕੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾਂ
ਗੰਭੀਰ ਥਲਸੈਮੀਆ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ:
1. ਅਨੀਮੀਆ ਕਾਰਨ ਸਾਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ,ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ।
2. ਵੱਧਣ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਅਤੇ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਜੁਆਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਧਰਾਵਾਂ।
3. ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਰੂਪ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ)।
4. ਲੌਹ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੀ ਜਟਿਲਤਾ ਜੋ ਦਿਲ, ਜਿਗਰ ਅਤੇ ਐਂਡੋਕ੍ਰਾਈਨ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ (ਦੁਹਰਾਈ ਰਕਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਕਾਰਨ)।
ਨਿਧਾਨਕ ਪਹੁੰਚ
ਥਲਸੈਮੀਆ ਦਾ ਨਿਧਾਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਖੂਨ ਦੇ ਟੈਸਟਾਂ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
1. ਪੂਰੀ ਖੂਨ ਗਿਣਤੀ (CBC): ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਈਟਿਕ ਹਾਈਪੋਚਰੋਮਿਕ ਅਨੀਮੀਆ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।
2. ਹਿਮੋਗਲੋਬਿਨ ਇਲੇਕਟਰੋਫੋਰਸਿਸ ਜਾਂ HPLC: ਗਲਤ ਹਿਮੋਗਲੋਬਿਨ ਫ੍ਰੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ।
3. ਡੀਐਨਏ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ: ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜੀਨ ਮਿਊਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
4. ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ: ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਖਤਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਸਕਰੀਨਿੰਗ ਨਾਲ ਰੋਗ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪਛਾਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਇਲਾਜ
1. ਨਿਯਮਿਤ ਰਕਤ ਪ੍ਰਦਾਨ: ਨਿਯਮਿਤ ਰਕਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਅਨੀਮੀਆ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਇਲਾਜ ਲੋਹੇ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
2. ਲੋਹੇ ਦੀ ਚੇਲੇਸ਼ਨ ਥੈਰੇਪੀ: ਡੇਫਰੋਕਸਾਮਿਨ, ਡੇਫਰਾਸਿਰੋਕ ਜਾਂ ਡੇਫਿਰਪ੍ਰੋਨ ਵਰਗੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਵੱਧ ਲੋਹੇ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
3. ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਮਾਰੋ ਜਾਂ ਸਟੇਮ ਸੈੱਲ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ: ਇਹ ਇੱਕਲੌਤਾ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਕਲਪ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ।
4. ਸਹਾਇਕ ਸੇਵਾ: ਫੋਲਿਕ ਐਸਿਡ ਦਾ ਸਪਲੀਮੈਂਟ, ਟੀਕਾਕਰਨ ਅਤੇ ਸੰਕਰਮਣਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ।
5. ਜੀਨ ਥੈਰੇਪੀ (ਉਭਰਦੀ ਹੋਈ): ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਥੈਰੇਪੀ ਜੋ ਗਲਤ ਜੀਨਾਂ ਦਾ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਆਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕ
1. ਨਿਯਮਿਤ ਰਕਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਸਹੂਲਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਘਾਟ।
2. ਲੋਹੇ ਦੀ ਚੇਲੇਸ਼ਨ ਥੈਰੇਪੀ ਨਾਲ ਮਾੜੀ ਸਾਂਝ।
3. ਹੋਰ ਹਿਮੋਗਲੋਬਿਨੋਪੈਥੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿਕਲ ਸੈੱਲ ਬਿਮਾਰੀ) ਦਾ ਸਾਥ।
4. ਸੰਕਰਮਣ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਘਾਟ ਜੋ ਅਨੀਮੀਆ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ
1. ਜੀਨੀ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ: ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਏ ਜੋੜਿਆਂ ਲਈ ਜੀਨੀ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਅਤੇ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।
2. ਆਬਾਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ: ਉੱਚ ਪ੍ਰਵਾਅ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਬੀਮਾਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
3. ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ਼:ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ਼ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਾਰਕ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
4. ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮਾਂ: ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਥਲਸੈਮੀਆ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹਿਮਾਟੋਲਾਜਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀ ਚਣੌਤੀ ਹੈ ਜੋ ਮਰੀਜ਼ਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਿਹਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੈਡੀਕਲ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਮਾਰੋ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਅਤੇ ਜੀਨ ਥੈਰੇਪੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਤਰੱਕੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਨਵੀਂ ਆਸ ਲਿਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਜੀਨੀ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਬਚਾਅ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਣਨੀਤੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ
ਵਿਗਿਆਨ ਅਧਿਆਪਕ
ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਪੰਜਾਬ।
