(ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ)
ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਨਵੇਂ ਆਵਿਸਕਾਰ, ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੋਚ ਜਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਤੱਥਾਂ, ਤਰਕ ਅਤੇ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਤੋਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਪੱਖਪਾਤ ਅਤੇ ਝੂਠੀ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਉਂ?
ਸਾਡਾ ਸਮਾਜ ਅਜੇ ਵੀ ਕਈ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੀ ਬੇੜੀ ‘ਚ ਜਕੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਦੇ ਜਾਦੂ-ਟੋਨੇ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਬੇਕਸੂਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਧਰਮ ਦੇ ਝੂਠੇ ਠੇਕੇਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਵਾ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਅਣਪੜ੍ਹਤਾਪਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ ਹੈ।
ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਦੇ ਲਾਭ:-
ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਅਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਖੁਦ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਜਾਂ ਭਰਮ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ ਆਧੁਨਿਕ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਣ ਦਾ ਹੱਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿੱਥੋਂ ਹੋਵੇ?
ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਰਟਣ ਨਹੀਂ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਣ ਅਤੇ ਤਰਕ ਕਰਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਅਤੇ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬੱਚਾ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕੇ।
ਸਮਾਜ ਲਈ ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ ਕਿਵੇਂ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ?
ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜ:
ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਦਲਿਤਾਂ ਅਤੇ ਬੇਸਹਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਮਾਨਵਤਾ, ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਭਵਿੱਖ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਹੋਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿਖਾਉਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।ਅੱਜ ਜੇਕਰ ਸਾਡੀ ਕਲਾ, ਸਿੱਖਿਆ, ਧਰਮ, ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵੀ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੱਚੀ ਤਰੱਕੀ ਸੰਭਵ ਹੈ।
ਮੰਜੂ ਰਾਇਕਾ
ਰਣਬੀਰ ਕਾਲਜ਼ ਸੰਗਰੂਰ।
