ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹੋ  ਗਿਆਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾ ਦੇਵੇਗਾ

    (ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ)   ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ  “ਅਸੀਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹੀਏ?” “ਕਿਹੜੀ ਕਿਤਾਬ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ?” ਜਾਂ “ਕਿਹੜੀ ਕਿਤਾਬ ਸਾਡੇ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੋਵੇਗੀ?” ਇਹ ਸਵਾਲ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਸਧਾਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਚੁਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜਾਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਹੈ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ, ਅਤੇ ਇਹ ਖੋਜ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਜਿਹੜੀ ਕਿਤਾਬ ਮਿਲੇ, ਉਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਇਹ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹੀਏ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਦੋਸਤਾਂ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ, ਦਰਸ਼ਨ, ਵਿਗਿਆਨ, ਸਾਹਿਤ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰੇਕ ਪੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਚ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੱਲ ਧੱਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕੀਤੀ, ਉਹੀ ਸਮਾਜ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਆਈ ਗਿਆਨ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਵੀ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸੀ। ਛਪਾਈ ਦੇ ਯੰਤਰ ਦੇ ਆਵਿਸ਼ਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਤਾਬਾਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲੌ ਜਗਮਗਾਉਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੋਕ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਕਿਤਾਬ ਵੱਡੀ ਹੈ ਜਾਂ ਛੋਟੀ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਦੇ-ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੁੰਦੀ ਗਈ। ਦੁਰਭਾਗਵਸ਼ ਅੱਜ ਦੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਆਦਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ, ਛੋਟੀਆਂ ਵੀਡੀਓਆਂ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮਨੋਰੰਜਨ ਤਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਨਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧੀਰਜ, ਸਮਝ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਬਲਕਿ ਅਸੀਂ ਲੇਖਕ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਸਾਥੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਦੇ ਧੋਖਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਕਦੇ ਥੱਕਦੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੀ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਿਸੇ ਦੂਰਲੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਰੁਖ ਮੋੜ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਜਾਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਾ ਕਰੋ। ਜਿਹੜੀ ਕਿਤਾਬ ਮਿਲੇ, ਉਸਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹੋ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਆਦਤ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਭੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗੀ – ਗਿਆਨ ਦੀ ਭੁੱਖ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਝ ਆਵੇਗੀ ਕਿ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਯਾਦ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਹ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਕਦੇ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਦਮ ਚੁੱਕੋ – ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ। ਫਿਰ ਵੇਖੋ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਲੱਗ ਪੈਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੁਹਾਡੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ।