ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਫਲੋਰਾ
(Samajweekly) ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ ਅਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਏ ਹਨ। ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਜੀਵਨ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਜੌਰੀ ਵਿੱਚ ਲਛਮਣ ਦੇਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਮਾਧੋ ਦਾਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬੈਰਾਗੀ ਬਣ ਗਏ। ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਨੰਦੇੜ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਪਣਾ ‘ਡੇਰਾ’ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪਤਾ ਕਾਰਨ ਮਾਧੋ ਦਾਸ ਬੈਰਾਗੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।
ਫਿਰ 1708 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ 10ਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ‘ਡੇਰੇ’ ਗਏ, ਤਾਂ ਬੈਰਾਗੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਕਈ ਚਾਲਾਂ ਅਤੇ ਤੰਤਰਮੰਤਰ ਨਾਲ ਉਹਨ ਨੂੰ ਦੱਬਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। ਉਸਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ‘ਡੇਰੇ’ ‘ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਦੁਂਨੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਮਾਲਕ, ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਬੰਦਾ (ਗੁਲਾਮ) ਹੈ।”
ਗੁਰੂ ਜੀ ਬੈਰਾਗੀ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਬਪਤਿਸਮਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਹੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦ “ਤੇਰਾ ਬੰਦਾ” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਮ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਮਾਧੋ ਦਾਸ ਤੋਂ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਬਣ ਗਏ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚੋਲਾ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਦਾ ਨੇਤਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ। ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਆਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੋਨੀਪਤ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੋਨੀਪਤ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੂਨਾ ਤੋਂ ਮੁਗਲ ਖਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਸਮਾਣੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਮੁਗਲ ਗਵਰਨਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ‘ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਪੱਥਰ ਮਾਰ ਕੇ ਕਤਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋ ਜਲਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਸ਼ਕ ਬੈਗ ਅਤੇ ਬਸ਼ਾਲ ਬੈਗ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬਦਲਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਘੁੜਾਮ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਹਰਾ ਕੇ ਇਸ ‘ਤੇ ਵੀ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।
ਘੁੜਾਮ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਪੂਰੀ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਕਪੂਰੀ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਕਦਮ-ਉਦ-ਦੀਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਾਲਮ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੁਲਮ ਕੀਤੇ। ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਪੂਰੀ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਈ। ਕਪੂਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਢੌਰਾ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁਗਲ ਗਵਰਨਰ ਉਸਮਾਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਢੌਰਾ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਢੌਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁਖਲਿਸਪੁਰ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੜਾਈ ਆਈ। ਸਰਹਿੰਦ। ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ‘ਤੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਚਮਕੌਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਦੀਵਾਰ ਵਿਚ ਚਿਣਾ ਕੇ ਫਿਰ ਇੱਟਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਅੰਦਰ ਬਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਫੌਜ ਨਾਲ ਸਰਹਿੰਦ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕਰ ਗਏ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਸਰਹਿੰਦ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਕਮਾਂਡਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਲਈ ਉਸਦੇ ਸਵਾਗਤ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲਈ ਦੌੜ ਪਏ। ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਭਾਈ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਸੁਚਾਨੰਦ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਸਰਹਿੰਦ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।
1715 ਵਿੱਚ, ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਫੌਜ ਉਸਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ। 100,000 ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਸਿੱਖ 8 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਚੇ ਰਹੇ, ਭੋਜਨ ਲਈ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਿੱਲ ‘ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਲੇਖਕ, ਮੁਹੰਮਦ ਕਾਸਿਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, “ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਡਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਮੁਖੀ ਦੇ ਜਾਦੂ-ਟੂਣੇ ਦਾ ਡਰ ਇੰਨਾ ਸੀ ਕਿ ਫੌਜ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਨੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਅਜਿਹਾ ਹੁਕਮ ਦੇਵੇ ਕਿ ਬੰਦਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਵੇਲੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਭਾਲੇ।”
8 ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ 500 ਆਦਮੀ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਆਦਮੀ ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਦੇ ਬਾਹਰ 8 ਮਹੀਨੇ ਡੇਰਾ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਾਰੇ 500 ਸਿੱਖ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜੇ ਜਿੱਥੇ 300 ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ 200 ਹੋਰ ਫੜ ਲਏ ਗਏ।
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਸ਼ਾਹੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਾਏ ਗਏ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਲੀਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਬੰਦੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨਂੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਬੱਚਿਆਂ, ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦੇ। ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਗਾਥਾ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸਨੇ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਲਛਮਣ ਦੇਵ ਤੋਂ ਮਾਧੋ ਦਾਸ ਅਤੇ ਮਾਧੋ ਦਾਸ ਤੋਂ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਤੱਕ ਦੀ ਮਹਾਨ ਯਾਤਰਾ।
ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ’ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਹੇਠ ਦਿਤਾ ਲਿੰਕ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samaj
