(ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ) ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦਰਾਂ ‘ਤੇ ਮਿੱਟੀ-ਘੱਟੇ ਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ, ਵਿਹੜੇ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਰਮ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਤੇ ਰਸੋਈ ਕੋਣੇ ਵਿੱਚ ਪਏ ਜੂਠੇ ਭਾਂਡੇ—ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਰੋਜ਼ਮਰਰਾ ਦੀ ਬੇਤਰਤੀਬੀ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਾਗ ਦੀਆਂ ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸੁਰ ਲਹਿਰਾਂ ਹਨ ਜੋ ਘਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧੜਕਦੀ ਕਾਇਨਾਤ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਚੱਲਦੇ ਸਾਹ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਤਰੇਲ ਕਣਕ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ‘ਤੇ ਮੋਤੀ ਬਣ ਬੈਠਦੀ ਹੈ, ਓਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਘਰ ਦੇ ਦਿਲ ‘ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੋਤੀ ਵਾਂਗ ਜੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਚਮਕਦੇ ਫਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਜੀਆਂ-ਧਜੀਆਂ ਅਲਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਲੱਭਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਅਸਲ ਖੁਸ਼ਬੂ ਉਸ ਅਧੂਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਬਰਸਾਤ ਮਗਰੋਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸੁਗੰਧ, ਜਿਵੇਂ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਨਿਮਰ ਛਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਰੋਟੀ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਦੀ ਗਰਮਾਹਟ ਭਰੀ ਛੋਹ।
ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਪੈੜ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਅਟੁੱਟ ਗੱਲਬਾਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪੈਰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੰਭ ਪੰਖ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਡਾਣ ਭਰੀ ਹੋਵੇ।
ਉਹ ਪੈੜਾਂ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਾਗਜ਼ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ, ਦਿਲਾਂ ‘ਤੇ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਤੇ ਜੂਠੇ ਭਾਂਡੇ—ਓਹ ਤਾਂ ਘਰ ਦੀ ਰਸੋਈ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਜਲ ਤਰੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਚੁੱਪਚਾਪ ਵੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਆਰਤੀ ਦਾ ਨਿਰਵਚਨ ਨਾਦ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਖਾਧਾ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਰੋਟੀ ਟੁੱਕ ਦੀ ਗਰਾਹੀ ਬੁਰਕੀ ਤੋੜਦਿਆਂ ਹੱਸਿਆ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਅੱਖ ਦੀ ਇਕ ਫੋਰ ਵਿੱਚ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜੇ ਭਾਂਡੇ ਸਦਾ ਹੀ ਖਾਲੀ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਰਹਿਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਸੋਈ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਠੰਢਾ ਦਰਸ਼ਨਘਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਰੂਹ ਦੀ ਗਰਮੀ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਸਾਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਫਿਲੋਸਫੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਸੁੰਦਰਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪੂਰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਉਹ ਅਧੂਰੇਪਨ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਖੁਰਦੁਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਲੁਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਆਪਣੇ ਮੈਲੇਪਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੀਵਨ ਵਾਂਗ ਵਹਿੰਦਾ ਝੂਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਬੱਦਲ ਆਪਣੇ ਵਿਖਰਾਅ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਮ ਜਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਧੂਰੇਪਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਧਿਆਤਮਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੇਖੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਪੈੜਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਚਾਦਰ ‘ਤੇ ਪਏ ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੋਈ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਇੱਕ ਜੀਵੰਤ ਕੈਨਵਸ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਦਾਗ ਵੀ ਇੱਕ ਅਰਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਨੂੰ ਗਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਨਰਮ ਰੂਹ ਬਣਾਉਂਦੇ ਉਸਾਰਦੇ ਹਾਂ।
ਹਾਂ, ਸਫ਼ਾਈ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਣਦੇਖੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਪਰ ਜੇ ਸਫ਼ਾਈ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਸਤ ਰਵਾਨਗੀ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਈਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਸ ਦਰਿਆ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੰਢਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝ ਕੇ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਨੂੰ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਹਾਸਿਆਂ ਮੁਸਕਰਾਟਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬੇਤਰਤੀਬੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸੋ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਦਰਾਂ ‘ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਜਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਜੂਠੇ ਭਾਂਡੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਸਾਂਝ ਦਾ ਪਿਆਰ ਅਜੇ ਵੀ ਗਰਮ ਹੈ। ਇਹ ਘਰ ਹੀ ਅਸਲ ਇਬਾਦਤ ਘਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਜਿੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਸਜਾਵਟ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਹਿਜ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਅਫਰਾਤਫਰੀ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
