ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਕੇਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਿਵਸ

   (ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ)  ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਿਵਸ ਹਰ ਸਾਲ 23 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਬੋਲ਼ੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2018 ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਤਾਰੀਖ 23 ਸਤੰਬਰ, 1951 ਨੂੰ ਵਰਲਡ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਦ ਡੈਫ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਇਸ ਦਿਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਆਪਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡੈਫ਼ ( ਬੋਲੇ) ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਿਭੰਨਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਮਾਵੇਸ਼ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ।

ਸੰਕੇਤ ਭਾਸ਼ਾ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਰਕਤ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹੱਥ, ਉਂਗਲੀ, ਬਾਂਹ, ਸਿਰ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖਾਸ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਵਾਲੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕੁਦਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਬੋਲਣ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ।

ਕਿਉਂਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਬੋਲਣ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਲਈ ਸੁਣਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸੰਕੇਤ ਭਾਸ਼ਾ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੋਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਵਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਰਾਹ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਨਾਂਵ ਅਤੇ ਕਿਿਰਆਵਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਆਸਾਨ ਹਨ। ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਸਪੈਲੰਿਗ ਯਾਦ ਰੱਖਣੇ ਆਸਾਨ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ। ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਵਧੇਰੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਬੋਲ਼ੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਜੋ ਆਪਣੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣ ਰਹੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਔਖਾ ਹੈ। ਇਸ 3ਧ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣਾ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸਿੱਖਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਹੁਨਰਮੰਦ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਪਰ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੋਲ਼ੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।

ਜਦ  ਕਿ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸੱਭਿਅਤਾ ਜਿੰਨਾ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤਾਂ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸੰਕੇਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਸਨ।

ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ (ਏਐਸਐਲ), ਬ੍ਰਿਿਟਸ਼ ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ (ਬੀਐਸਐਲ) ਵਰਗੀਆਂ ਮਿਆਰੀ ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉੱਥੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬੋਲਣਾ ਸੰਭਵ ਜਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੇਕਰ ਬੋਲੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੂਜੀਆਂ ਮੌਖਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਿਕਸਤ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਬੋਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹੋਰ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਮਝਣ ਲਈ ਮੌਖਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵਿਜ਼ੂਅਲ-ਮੈਨੂਅਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 13 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਪਾਈ ਗਈ ।

ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (ਡਬਲਯੂਐਚਉ) ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 2050 ਤੱਕ ਲਗਭਗ 250 ਕਰੋੜ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘਾਟ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 70 ਕਰੋੜ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਮੁੜ ਵਸੇਬਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਬੋਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਅਤੇ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੁਣਨ-ਯੋਗ ਬੱਚੇ ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਬੋਲੇ ਹਮਰੁਤਬਾ ਨਾਲ ਘੁਲਣ-ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਵਿਿਦਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਬੋਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਬੋਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਿਦਅਕ, ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਕਲੰਕ ਅਤੇ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਰਗੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ‘ਚ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੁਭਾਸ਼ੀਏ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਬੋਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਅਨਪੜ੍ਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਮਗ੍ਰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਬੋਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦੇ ਢੁਕਵੇਂ ਉਪਕਰਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਏ ਗਏ ਪਾਠਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਸਕਣ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਰਹਿ ਸਕਣ।

ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ, ਜਿੱਥੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰਨਗੀਆਂ, ਜੋ ਬੋਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸਾਬਤ ਹੋਣਗੀਆ।