ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਬੇਘਰੀ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਨਕਲੀ ਹਮਦਰਦੀ: ਰੁੱਖ ਲਗਾਓ, ਕੁਦਰਤ ਬਚਾਓ

   (ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ)   ਅਜੋਂਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਜੀਅ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਇਨਸਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਤਾਂ ਅਕਾਸ਼-ਛੂਹੰਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕਰ ਲਈਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਚਾਹਤ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰੈਣ-ਬਸੇਰੇ (ਰੁੱਖ) ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਗੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਡਾਰਾਂ ਘਟਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਾਨਸਿਕ ਤਸੱਲੀ ਲਈ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਲੱਕੜ ਦੇ ਡੱਬੇ ਜਾਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਟੰਗ ਕੇ ਇਹ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪੰਛੀਆਂ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਹਿਸਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨਕਲੀ ਆਲ੍ਹਣਾ ਕਦੇ ਵੀ ਰੁੱਖ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ। ਮਨੁੱਖੀ ਉਦਾਹਰਣ ਨਾਲ ਸਮਝੋ: ਜ਼ਰਾ ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡਾ ਜੱਦੀ-ਪੁਸ਼ਤੀ ਘਰ ਢਾਹ ਦੇਵੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੱਢ ਦੇਵੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੋਮੇ ਸੁਕਾ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਖੋਖਲਾ ‘ਡੱਬਾ’ ਦੇ ਦੇਵੇ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ‘ਘਰ’ ਕਹੋਗੇ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਕੂਨ ਨਾਲ ਰਹਿ ਸਕੋਗੇ? ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ! ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ‘ਪਨਾਹ’ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਘਰ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਹਾਲ ਅਸੀਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਖੋਹ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਰੁੱਖ ਮਾਂ ਹੈ, ਆਲ੍ਹਣਾ ਇੱਕ ਬਿਸਤਰਾ: ਇੱਕ ਮਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜਿਵੇਂ ਨਿੱਘ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵੀ ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੀ ਹੈ। ਰੁੱਖ ਇੱਕ ਛੱਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਵਿੱਚ ਏਅਰ-ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ ਵਰਗੀ ਠੰਢਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਲੁਕਣ ਲਈ ਓਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਕਲੀ ਆਲ੍ਹਣਾ ਇੱਕ ‘ਲੋਹੇ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ’ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੁੱਖ ‘ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ’ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਪੰਛੀ ਆਪਣੀ ਚੁੰਝ ਨਾਲ ਜਿਹੜਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਦਿੱਤੇ ਨਕਲੀ ਢਾਂਚੇ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਮਜਬੂਰੀ ਹਨ।

ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਸੰਕਟ: ਅਸੀਂ ਕੀ ਗੁਆ ਰਹੇ ਹਾਂ?: ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਕਣਾ ਇੱਕ ਜੀਵ ਦਾ ਮੁੱਕਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਡੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ।

ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਤੁਲਨ: ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਛੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਰੁੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ, ਪੰਛੀ ਨਹੀਂ ਆਉਣਗੇ, ਅਤੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਸਾਡੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਛਿੜਕਾਂਗੇ, ਜੋ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਲਾ-ਇਲਾਜ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਬਣ ਕੇ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣਗੀਆਂ।

ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਫੈਕਟਰੀ: ਅਸੀਂ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਆਲ੍ਹਣੇ ਤਾਂ ਟੰਗ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਇਹ ਭੁੱਲ ਰਹੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਨਕਲੀ ਆਲ੍ਹਣਾ ਸਾਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ। ਰੁੱਖ ਲਗਾਵਾਂਗੇ ਤਾਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਸਾਹ ਮਿਲੇਗਾ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਘਰ।

ਧਰਤੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ: ਕੰਕਰੀਟ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਆਲ੍ਹਣੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਵਧਦੀ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਹੈ ‘ਰੁੱਖ’।

ਸਾਡੀ ਅਸਲੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ: ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ‘ਦਇਆ’ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ‘ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ’ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਨਵੇਂ ਰੁੱਖ ਲਗਾਓ: ਸ਼ੋਅ-ਪੀਸ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਨਹੀਂ, ਦੇਸੀ ਰੁੱਖ ਜਿਵੇਂ ਨਿੰਮ, ਬੋਹੜ, ਪਿੱਪਲ, ਧਰੇਕ ਅਤੇ ਟਾਹਲੀ ਲਗਾਓ।

ਕੁਦਰਤੀ ਹੱਦਾਂ (Hedges): ਖੇਤਾਂ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ‘ਤੇ ਕੰਕਰੀਟ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾੜਾਂ ਲਗਾਓ ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਰ ਬਣਾ ਸਕਣ।

ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ: ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਰੱਖੋ, ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ (ਟੋਭਿਆਂ) ਨੂੰ ਗੰਦਾ ਨਾ ਕਰੋ।

ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਦੇਖਣ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣਾ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਨਕਲੀ ਆਲ੍ਹਣਾ ਲਗਾ ਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਗੁਨਾਹਾਂ ਦਾ ਪਛਤਾਵਾ ਤਾਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਰੁੱਖ ਰਹੇਗਾ ਤਾਂ ਪੰਛੀ ਰਹੇਗਾ, ਪੰਛੀ ਰਹੇਗਾ ਤਾਂ ਕੁਦਰਤ ਰਹੇਗੀ, ਅਤੇ ਜੇ ਕੁਦਰਤ ਰਹੇਗੀ ਤਾਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਵਜੂਦ ਰਹੇਗਾ।

ਆਓ ਅਹਿਦ ਕਰੀਏ: ਇਸ ਵਾਰ ਆਲ੍ਹਣਾ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਲਗਾਵਾਂਗੇ!

ਪ੍ਰੋ. ਪਵਨ ਖਿੱਚੀ, ਮਾਨਸਾ  ਮੋਬਾ. 9478160786

‘ਸਮਾਜਵੀਕਲੀ’ ਐਪਡਾਊਨਲੋਡਕਰਨਲਈਹੇਠਦਿਤਾਲਿੰਕਕਲਿੱਕਕਰੋ
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samajweekly