ਡਾ. ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਾਠ
ਮੁਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਭਾਗ, ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ਼ ਦਾਨੇਵਾਲਾ ਮਲੋਟ, ਪੰਜਾਬ
(ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ) ਥੱਪੜ (2020)ਇੱਕ ਸਮਾਜਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਵਿਆਹਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਆਮ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਸੱਤਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ (ਤਾਪਸੀ ਪੰਨੂ) ਦੇ ਇਰਦ-ਗਿਰਦ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਮੱਧਵਰਗੀ ਘਰੇਲੂ ਮਹਿਲਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਦਿਖਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਵਿਆਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸਨੂੰ ਥੱਪੜ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਇਹ ਇਕੋ ਘਟਨਾ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਰਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ’ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜੇ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਚੁੱਪ, ਸਮਝੌਤਾ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲਿੰਗ ਅਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਣਡਿੱਠੇਪਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀਕ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦਾਅਵੇਦਾਰੀ ਰਾਹੀਂ, ਥੱਪੜ ਪਰਿਵਾਰਕ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਕਰ ਕੇ ਵੇਖਣ ਦੀ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਫ਼ਿਲਮ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਇੱਜ਼ਤ, ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਆਂਸੰਗਤ ਅਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਵਿਆਹਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਉਭਾਰਦੀ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਡਾਰਲਿੰਗਜ਼ (2022) ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਬਲੈਕ ਕਾਮੇਡੀ–ਡ੍ਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਅੰਦਰ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਆਧਾਰਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਜਾਂਚ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਜਸਮੀਤ ਕੇ. ਰੀਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਰੈੱਡ ਚਿੱਲੀਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਅਤੇ ਈਟਰਨਲ ਸੰਨਸ਼ਾਈਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਤਿਆਰ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਰੀਨ ਦੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਬਦਰੁਨਿਸਾ “ਬਦਰੂ” ਸ਼ੇਖ਼ (ਆਲੀਆ ਭੱਟ) ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਹਮਜ਼ਾ (ਵਿਜੈ ਵਰਮਾ) ਨਾਲ ਇੱਕ ਹਿੰਸਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਮਜ਼ਾ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬਨੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਕ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਉਮੀਦਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਮ ਗੱਲ ਸਮਝ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਸ਼ਮਸੁਨਿਸਾ (ਸ਼ੈਫਾਲੀ ਸ਼ਾਹ) ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਨਾਲ, ਕਹਾਣੀ ਬਦਰੂ ਦੇ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਆਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਤਮ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਦਾਅਵੇਦਾਰੀ ਤੱਕ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਲੈਕ ਕਾਮੇਡੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਹਕੀਕਤਵਾਦ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਰਾਹੀਂ, ਡਾਰਲਿੰਗਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਪਿਤ੍ਰਸੱਤਾਤਮਕ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵਿਆਹਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਘਰੇਲੂ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਇਕੱਲੀ ਨਿੱਜੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਚੁੱਪ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਮੈਨਿਪੂਲੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀਕ ਅਣਡਿੱਠੇਪਣ ਨਾਲ ਬਣੀ ਇਕ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਸਮੱਸਿਆ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਿਨੇਮਾਈ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰਤਾ, ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਦਲਾਅ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਚੁੱਪ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ ਵਿਰੋਧ ਵੱਲ—ਜੋ ਥੱਪੜ (2020) ਅਤੇ ਡਾਰਲਿੰਗਜ਼ (2022) ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਦੋਂਵੇ ਫਿਲਮਾਂ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸੁਰ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ। ਥੱਪੜ ਨੈਤਿਕ ਦਾਅਵੇਦਾਰੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਰਾਹੀਂ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਆਤਮ-ਸਮਮਾਨ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਨਾ-ਸਮਝੌਤਾਯੋਗ ਮੁੱਲ ਵਜੋਂ ਉਭਾਰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਡਾਰਲਿੰਗਜ਼ ਬਲੈਕ ਕਾਮੇਡੀ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇਕ ਔਰਤ ਦੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਿਲ ਕੇ, ਇਹ ਦੋਂਵੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਪਿਤ੍ਰਸੱਤਾਤਮਕ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਆਮ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸੋਚਣ, ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦਬਾਉ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਤਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਨੇਮਾਈ ਬਦਲਾਅ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੋੜ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਚੋਣਾਂ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਸਮਾਜਕ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
‘ਸਮਾਜਵੀਕਲੀ’ ਐਪਡਾਊਨਲੋਡਕਰਨਲਈਹੇਠਦਿਤਾਲਿੰਕਕਲਿੱਕਕਰੋ
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samajweekly
