ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਦਾ ਸੰਸਾਰ 

   (ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ)  ਸੁਫ਼ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੇ ਆਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਊਰੋ ਸਾਇੰਸ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਾਲੇ ਵਿਲੱਖਣ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਨੂੰ ਰੱਬੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ, ਸੁਫ਼ਨੇ ਹੁਣ ਨੀਂਦ ਦੌਰਾਨ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਦੇ ਜਟਿਲ ਉਤਪਾਦ ਵਜੋਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਯਾਦਾਂ, ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ  ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ

ਸੁਫ਼ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਰੇਪਿਡ ਆਈ ਮੂਵਮੈਂਟ (REM) ਨੀਂਦ ਦੌਰਾਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਜਾਗਰੂਕ ਅਵਸਥਾ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਹਿਲਜੁਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਢਿੱਲੀਆਂ (ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਅਟੋਨੀਆ) ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੀਵੰਤ ਮਾਨਸਿਕ ਚਿੱਤਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਨਿਊਰੋਇਮੇਜਿੰਗ ਅਧਿਐਨ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲਿੰਬਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਐਮਿਗਡਾਲਾ (ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ) ਅਤੇ ਹਿਪੋਕੈਂਪਸ (ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ)—ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਪ੍ਰੀਫਰੰਟਲ ਕੋਰਟੈਕਸ, ਜੋ ਤਰਕ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ, ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਘੱਟ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਅਸੰਤੁਲਨ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਪਨੇ ਕਿਉਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤੀਬਰ, ਤਰਕਹੀਣ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਅਜੀਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। REM ਨੀਂਦ ਦੌਰਾਨ ਐਸੀਟਾਈਲਕੋਲਿਨ ਵਰਗੇ ਨਿਊਰੋਟਰਾਂਸਮੀਟਰਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸੇਰੋਟੋਨਿਨ ਅਤੇ ਨੋਰਏਪੀਨੇਫ੍ਰਿਨ—ਜੋ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੋਚ ਅਤੇ ਮੂਡ ਨਿਯੰਤਰਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ—ਦਬੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਊਰੋਕੈਮਿਕਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਣ

ਸੁਫ਼ਨੇ ਕਈ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:

ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦਾ ਸੰਘਟਨ

ਨੀਂਦ ਦੌਰਾਨ ਦਿਮਾਗ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਗਠਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਸੁਫ਼ਨੇ ਇਸ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਦੇਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਨਿਯੰਤਰਣ

ਸੁਫ਼ਨੇ ਜਾਗਰੂਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਅਣਸੁਲਝੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਸੰਸਕਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਕ (Psychological Factors):

ਚਿੰਤਾ,ਦਿਮਾਗੀ ਧੱਕਾ(ਟ੍ਰੌਮਾ) ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਅਵਚੇਤਨ ਇੱਛਾਵਾਂ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ‘ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸਰੀਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਨੀਂਦ ਦੀ ਘਾਟ, ਦਵਾਈਆਂ, ਬੁਖ਼ਾਰ, ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਨਿਊਰੋਲੋਜੀਕਲ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਤੀਬਰਤਾ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕੀ ਸੁਫ਼ਨੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?

ਸੁਫ਼ਨੇ ਮੂਲ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਿਊਰੋ-ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਜੈਵਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਨੂੰ ਬੌਧਿਕ–ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਫ਼ਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਜੈਵਿਕ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ; ਇਹ ਮਨ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਇਕ ਇਕਾਈ ਹਨ।

ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਕਾਰਜ

ਇਲਾਜ਼ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ, ਸੁਫ਼ਨੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਜ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ:

ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਇਲਾਜ਼

ਸੁਫ਼ਨੇ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ

ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਖੋਜਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤਕ

ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਦੇ ਰੁਝਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਰੋਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਡਰ, ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਪੋਸਟ–ਟ੍ਰਾਮੈਟਿਕ ਸਟਰੈੱਸ ਡਿਸਆਰਡਰ (PTSD) ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਅਨੁਕੂਲ ਅਭਿਨੈ

ਥ੍ਰੈਟ–ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੁਫ਼ਨੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਕਿਉਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

ਡਰਾਉਣੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਆਮ ਹਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤਣਾਅ ਜਾਂ ਦਿਮਾਗੀ ਧੱਕਿਆਂ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਦੌਰਾਨ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਦੇ ਕਾਰਣ ਇਹ ਹਨ:

ਐਮਿਗਡਾਲਾ ਦੀ ਅਤਿ-ਸਰਗਰਮੀ

REM ਨੀਂਦ ਦੌਰਾਨ ਐਮਿਗਡਾਲਾ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਡਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਤੀਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰੀਫਰੰਟਲ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਕਮੀ

ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਭਾਗ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਡਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਘੱਟ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਤਰਕਸੰਗਤ ਪਰਖ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਂਦੀ।

ਵਿਕਾਸੀ ਮਕੈਨਿਜ਼ਮ

ਡਰਾਵਨੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਜੀਵਨ-ਬਚਾਅ ਲਈ ਅਭਿਆਸਕ ਮਕੈਨਿਜ਼ਮ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਧੱਕਾ

ਲੰਮੇਰੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਜਾਂ ਧੱਕੇ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ–ਮੁੜ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਡਰਾਵਨੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਆਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਦਿਮਾਗ ਅਣਸੁਲਝੇ ਆਘਾਤ ਨੂੰ ਸੰਸਕਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਦੇ ਲਾਭ ਅਤੇ ਸੀਮਾਵਾਂ

ਲਾਭ (Advantages):

ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆ–ਹਲ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਬਾਰੇ ਸੰਕੇਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸੀਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ

ਡਰਾਵਨੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਮੁੜ–ਮੁੜ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਅਤਿਅਧਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਾਂ ਡਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਤੀਬਰ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨੀਂਦ ਦੇ ਰੋਗ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ‘ਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਸੁਫ਼ਨੇ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ (Dreams and Mental Health)

ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਸੁਫ਼ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਿਦਾਨਾਤਮਕ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਲਗਾਤਾਰ ਡਰਾਵਨੇ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਜਾਂ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਨਿਊਰੋਲੋਜੀਕਲ ਜਾਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸੁਫਨਾ–ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸੰਭਲ ਕੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਜਦਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਇਲਾਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦੇ ਅਧਾਰਭੂਤ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸੁਫ਼ਨੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਇਕ ਅਦਭੁੱਤ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਿਤਵ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਬੇਮਾਇਨੇ ਭ੍ਰਮ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਲੌਕਿਕ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਨਿਯੰਤਰਣ, ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੇ ਸੰਘਟਨ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਸੁਪਨੇ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਅਤਿਅਧਿਕ ਡਰਾਉਣੇ ਜਾਂ ਵਿਘਨਕਾਰੀ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਇਹ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਲੀਫ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਲਾਜ਼ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਡਰਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਅਰਥਪੂਰਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਇਹਸਾਸ—ਸਾਡੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਖਾਮੋਸ਼ ਕਥਾਵਾਚਕ—ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਜਾਵੇ।

‘ਸਮਾਜਵੀਕਲੀ’ ਐਪਡਾਊਨਲੋਡਕਰਨਲਈਹੇਠਦਿਤਾਲਿੰਕਕਲਿੱਕਕਰੋ
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samajweekly