ਗੁਰਭਿੰਦਰ ਗੁਰੀ +44 7951 590424
ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਤੰਭ
(ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ) ਲੋਕਤੰਤਰ ਚਾਰ ਸਤੰਭਾਂ ‘ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਵਿਧਾਨਮੰਡਲ, ਕਾਰਜਕਾਰੀ, ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਮਕਾਨ ਚਾਰ ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵੀ ਤਦੋਂ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਇਮਾਨਦਾਰ, ਨਿਡਰ ਤੇ ਸੱਚਾਈ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋਵੇ। ਮੀਡੀਆ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਪੁਲ ਹੈ—ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਲ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਉੱਪਰਲੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ—ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ
ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। World Press Freedom Index 2025 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ 151ਵੇਂ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ 2024 ਨਾਲੋਂ ਦਰਜਾ ਕੁਝ ਸੁਧਰਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਪ੍ਰੈਸ ਫ੍ਰੀਡਮ ਨੂੰ “ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ” ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 2025 ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ 2 ਪੱਤਰਕਾਰ ਮਾਰੇ ਗਏ, 4 ‘ਤੇ ਹਮਲੇ ਹੋਏ, 6 ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 5 ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਟਾਲਾ ਘਟਨਾ (2025) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ—ਦੋ ਪੁਲਿਸ ਕਮਾਂਡੋਆਂ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਸੜਕ ‘ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਪੀਟਿਆ। ਵੀਡੀਓ ਵਾਇਰਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋਈ। ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਆਰਥਿਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਬਾਅ—ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੱਡੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹਨ।
ਮੁੱਖ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
1. ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਕਮੀ – ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਕਸਰ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
2. ਆਰਥਿਕ ਅਸਥਿਰਤਾ – ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਰਿਪੋਰਟਰ ਘੱਟ ਤਨਖਾਹ ‘ਤੇ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਬਿਨਾਂ ਭੁਗਤਾਨ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹਨ।
3. ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੇਚ – ਸੱਚਾਈ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਡਿਫੇਮੇਸ਼ਨ, UAPA ਜਾਂ ਸੈਡੀਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇਸ ਦਰਜ ਹੋਣ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ।
4. ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਦਬਾਅ – “ਲਾਈਕ” ਤੇ “ਸ਼ੇਅਰ” ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਨਸਨੀਖੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਦਾ ਰਸਤਾ—ਦਿਸ਼ਾ ਜੇ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਨੂੰ ਚੌਥਾ ਸਤੰਭ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਦਮ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ: ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ – ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਨੂੰਨ, ਫਾਸਟ-ਟ੍ਰੈਕ ਅਦਾਲਤਾਂ ਅਤੇ dedicated ਪੁਲਿਸ ਸੈੱਲ। ਵਿੱਤੀ ਮਦਦ – ਛੋਟੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਅਤੇ ਯੂਨੀਅਨ ਰਾਹੀਂ ਨਿਆਂਯੋਗ ਤਨਖਾਹ। ਪੱਤਰਕਾਰ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ – ਹਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਵਤੰਤਰ ਯੂਨੀਅਨ ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਸਕੇ। Fact-Checking ਹੱਬ – ਝੂਠੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਰਾਜ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ। ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਅਜੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਤਦੋਂ ਹੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹੇਗੀ ਜਦੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਯਕੀਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਹੀ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਦੀ ਰੂਹ ਹੈ। ਜੇ ਮੀਡੀਆ ਇਮਾਨਦਾਰ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਲੋਕਤੰਤਰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ’ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਹੇਠ ਦਿਤਾ ਲਿੰਕ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samaj
