ਗੁਰਭਿੰਦਰ ਗੁਰੀ (ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ) ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਆਧੁਨਿਕਤਾ, ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜਿਕ ਮਿਆਰਾਂ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਕੁਝ ਅਜੇਹੇ ਕਬੀਲੇ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਲਕੀਰ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਸ਼ਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲਾ—ਜਿਸਦਾ ਜੀਵਨ, ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਆਮ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੇ ਹਨ।ਇਹ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਨਾ ਤਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਪੱਕੇ ਘਰ; ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਬਣਤਰ, ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅੱਜ ਦੇ ਕਈ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਅਤੇ ਸਬਕ ਦੋਵਾਂ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ | ਕੌਣ ਹਨ ਸ਼ਿਕਲੀਗਰ
ਸ਼ਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਲੋਕ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਹਥਿਆਰਾਂ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਸੰਦ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਉਪਕਰਣ ਬਣਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਫ਼ਰਕਾਰੀ ਰਹੀ ਹੈ—ਇੱਕ ਥਾਂ ਟਿਕ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।ਇਹ ਲੋਕ ਡੇਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਡੇਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਰਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸਿਸਟਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਕਾਨੂੰਨ, ਪੰਚਾਇਤ, ਰਿਵਾਜ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੱਠਾ ਹੈ।
ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਖੁਣੀਆਂ | ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਲਿਖੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
ਸ਼ਿਕਲੀਗਰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਬਣੀਆਂ ਖੁਣੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੰਗਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ। ਇਹ ਖੁਣੀਆਂ ਅਕਸਰ ਮੋਰ, ਸੱਪ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਨਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।ਇਸ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਖੁਣੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਖੁਣੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਸ਼ਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਨਮਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਰੱਬੀ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਨੇਂਘ | ਇਕ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਜ
ਸ਼ਿਕਲੀਗਰ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਰਹੱਸਮਈ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਰਸਮ ਹੈ—ਨੇਂਘ।
ਇਹ ਔਰਤ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ।ਇਸ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਔਰਤ ਉਸ ਮਰਦ ਦਾ ਨਾਂ ਖੁਣਵਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਂ ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਕਲਪ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਰਸਮ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਕਲੀਗਰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਸਰੀਰਕ ਨਹੀਂ, ਆਤਮਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਛਾਤੀ—ਮਾਂ ਦੀ ਅਮਾਨਤ | ਇੱਕ ਅਣਸੁਣੀ ਸਮਾਜਿਕ ਮਰਿਆਦਾ
ਸ਼ਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਮਾਂਪਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਅਮਾਨਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਰਦ ਨੂੰ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਪਤੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਇਸ ‘ਤੇ ਹੱਕ ਨਹੀਂ।ਇਹ ਰਸਮ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜ ਲਈ ਅਜੀਬ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਔਰਤ ਦੇ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਤੀ ਆਦਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ।
ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ | ਵੀਣੀ ਫੜਨ ਦੀ ਰਿਵਾਇਤ
ਸ਼ਿਕਲੀਗਰ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਰਸਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਵੀਣੀ ਫੜਨਾ। ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਮਰਦ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਔਰਤ ਦੀ ਵੀਣੀ ਫੜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਨਿਭਾਏਗਾ।
ਇਸ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹੀ ਔਰਤ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਰਾਹੀਂਗੁਰਭਿੰਦਰ ਗੁਰੀ ਵੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਨਮੂਨਾ ਹੈ।
ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ | ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਬੱਧੀ ਨੈਤਿਕਤਾ
ਸ਼ਿਕਲੀਗਰ ਸਮਾਜ ਦਿਨ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।
ਦਿਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਕੰਮਕਾਜ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਰਾਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਔਰਤ ਜਾਂ ਮਰਦ ਦਾ ਡੇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿਣਾ ਸਮਾਜਿਕ ਅਪਰਾਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਜ਼ਾ ਕਬੀਲੇ ਤੋਂ ਬਹਿਸਕਾਰ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕਾਨੂੰਨ ਸਭ ਲਈ ਇੱਕੋ | ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ
ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨਿਯਮ ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਖ਼ਤ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ, ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਜ ਜੋ ਸਵਾਲ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਸ਼ਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲਾ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਨੈਤਿਕਤਾ, ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਨਾਲ?ਇਹ ਸਮਾਜ ਪਿੱਛੜਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਆਇਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਕ ਮੂਲਿਆਂ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਵੇਖਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
