ਅਪ੍ਰੈਲ: ਮੂਰਖਤਾ ਦਾ ਮਖੌਟਾ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਮਹਾ-ਉਤਸਵ?

   (ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ)  ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਕੈਲੰਡਰ ‘ਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਕੋਈ ਸਾਧਾਰਨ ਪੰਨਾ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਉਹ ਪਾਕ ਇਬਾਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ‘ਤੇ ਸਮੇਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਲਿਖਤਾਂ ਉੱਕਰੀਆਂ ਹਨ। ਕਿੰਨੀ ਅਜੀਬ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਰਨ ‘ਤੇ ਦੁਨੀਆ ‘ਮੂਰਖਤਾ’ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੀ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚੋਂ ਅਜਿਹੇ ਸੂਰਜ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਭਰੇ ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ। 1 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ‘ਫੂਲ’ (Fool) ਕਹਿ ਕੇ ਹੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਦਿਨ ਤਾਂ ਉਸ ਬੌਧਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਨਿਜ਼ਾਮਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ।

ਗਿਆਨ ਦੇ ਸੂਰਜ, ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਮਹਾਨਾਇਕ: ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਝਰੋਖੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੇਖੀਏ, ਤਾਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਮਹਿਜ਼ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਮਹਾਨ ਰੂਹਾਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ 14 ਤਰੀਕ ਨੂੰ “ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਡਾ. ਬੀ.ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ” ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮਾਨਵ ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਕਲਮ ਨਾਲ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੌਧਿਕਤਾ ਅੱਗੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਅੱਜ ਵੀ ਸਿਰ ਝੁਕਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਕਲਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ “ਲਿਓਨਾਰਡੋ ਦਾ ਵਿੰਚੀ” ਵਰਗਾ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਅਤੇ “ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ” ਵਰਗਾ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਜਾਦੂਗਰ ਇਸੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਦੇਣ ਹਨ। ਜੇ ਇੱਕ ਨੇ ਕੈਨਵਸ ‘ਤੇ “ਮੋਨਾ ਲੀਸਾ” ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਭੇਤ ਉੱਕਰੇ, ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਨੇ ਨਾਟਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। “ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ” ਵਰਗਾ ਅਜ਼ੀਮ ਫ਼ਨਕਾਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨੂੰ ਹਾਸੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਸਿਖਾਇਆ, ਉਹ ਵੀ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਸੌਗਾਤ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ “ਅਜੀਤ ਕੌਰ” ਅਤੇ “ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ” ਵਰਗੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ ਜੋ ਚਿਰਾਗ ਬਾਲੇ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਮੂਰਖਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿਵਾ ਕੇ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਤੋਰਦੇ ਹਨ।

ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਸੰਗਮ: ਅਪ੍ਰੈਲ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ‘ਸਿਰਜਣਾ’ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਹੈ। 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1699 ਨੂੰ “ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ” ਨੇ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ‘ਖ਼ਾਲਸੇ’ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜਨਮ ਸੀ, ਜੋ ਨਿਡਰ ਸੀ ਅਤੇ ਨਿਆਉਂ ਦਾ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਸੀ।

ਪਰ ਇਹੀ ਮਹੀਨਾ ਸਾਡੀ ਕੌਮ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਗਵਾਹ ਵੀ ਹੈ। “ਜਲਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ” ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਅੱਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਹਿੱਕਾਂ ‘ਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਖਾਧੀਆਂ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਦੇਸ਼-ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਖੂਨ ਦੀ ਉਹ ਲਾਲੀ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਪਲ ਜਗਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਸ਼ਾਹਕਾਰ. ਬਸੰਤ ਦਾ ਸਿਖਰ: ਅਪ੍ਰੈਲ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਉਹ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਉਂਦੀ ਕਣਕ ਦੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਫ਼ਸਲ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਹ ਮਹੀਨਾ ‘ਰੀਸਾਈਕਲ’ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਪੁਰਾਣੇ ਪੱਤੇ ਝੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਕੋਮਲਤਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਹੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸੱਚ ਹੈ।

ਮੂਰਖਤਾ ਤੋਂ ਮਹਾਨਤਾ ਵੱਲ: ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਅਤਿਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ‘ਮੂਰਖ ਦਿਵਸ’ ਕਹਿਣਾ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਦੀ ਸੀਮਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ “ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ” ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ (Earth Day) ਅਤੇ ਸਿਹਤ (World Health Day) ਦੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਹੀਨਾ ਮੂਰਖ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

1 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਮੂਰਖ ਬਣਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਪੂਰੇ ਮਹੀਨੇ ਨੂੰ ‘ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਮਹੀਨਾ’ ਮੰਨੀਏ। ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼-ਏ-ਕਦਮਾਂ ‘ਤੇ ਚੱਲੀਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਸਾਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਹੱਸਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੂਰਖ ਬਣ ਕੇ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬਣ ਕੇ।” ਇਹ ਮਹੀਨਾ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਮੱਥੇ ਦਾ ਉਹ ਤਿਲਕ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਜਗਾ ਕੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਲੇਖ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਅੱਜ ਗਿਆਨ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸੂਰਜ ਉੱਗ ਪਿਆ ਹੈ।

ਪ੍ਰੋ. ਪਵਨ ਖਿੱਚੀ, ਮਾਨਸਾ

‘ਸਮਾਜਵੀਕਲੀ’ ਐਪਡਾਊਨਲੋਡਕਰਨਲਈਹੇਠਦਿਤਾਲਿੰਕਕਲਿੱਕਕਰੋ
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samajweekly