(ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ) ਅਜੋਕੇ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਵਸਤੂਵਾਦ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਾਦਸੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਹਾਦਸੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਲ ਸੰਪਤੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਅਜਿਹੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜ਼ੇ ਵਜੋਂ ਗੰਭੀਰ ਮਨੁੱਖੀ ਚੋਟਾਂ ਅਤੇ ਮੌਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਸਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਈਵੇਆਂ ‘ਤੇ ਆਮ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨੂੰ ਵਿਘਟਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਹਾਦਸੇ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਵੱਡਾ ਆਰਥਿਕ ਬੋਝ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਬਿਆਨ ਅਤੇ ਪੈਮਾਨਾ
ਅੱਜਕਲ ਵਾਹਨਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟਕਰਾਅ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਕਾਰਨ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਡਾਟਾ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੈਂਕੜੇ ਮਨੁੱਖੀ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਕਈ ਦਰਦਨਾਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੈਂਕੜੇ ਮੌਤਾਂ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟਾਂ ਫੇਟਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਵਾਹਨਾਂ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਇੱਕ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਉਦਾਹਰਨ: ਰਾਜਵੀਰ ਜਵੰਦਾ
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨੌਜਵਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਰਾਜਵੀਰ ਜਵੰਦਾ ਦੀ ਹਾਲੀਆ ਮੌਤ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਦੀ ਤਾਬ ਨਾ ਝੱਲਦੇ ਹੋਏ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ ਸਨ । ਇਸ ਦਰਦਨਾਕ ਮਨੁੱਖੀ ਹਾਦਸੇ ਨੇ ਇਸ ਖ਼ੂਨੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਜਨਤਕ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਰਾਜ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਬਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਤੋਂ ਜਵਾਬ ਮੰਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਸ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਇਕੱਲੀ ਘਟਨਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਾਸਕੀ ਖਾਮੀਆਂ (ਗਲੀ ਕੂਚਿਆਂ ਦਾ ਕੂੜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਹਾਈਵੇਆਂ ‘ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਰਾਹਤ) ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਆਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ
ਆਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਆਉਣ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹਨ:
1. ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੂੜਾ ਕੱਚਰਾ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ:
ਕੂੜੇ ਦੇ ਢੇਰ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕੱਚਰੇ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਵਾਰਾ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ। ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕੂੜਾ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
2. ਆਵਾਰਾ ਛੱਡਣਾ:
ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ, ਕੁਝ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ‘ਤੇ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਅਣਉਪਯੋਗ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮਾਲਕਾਂ ਲਈ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਾਨੂੰਨ ਨੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਰਾ ਛੱਡਣ ਜਾਂ ਅਣਕਾਬੂ ਚਰਾਈ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
3.ਆਵਾਰਾ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਰਹਿਣ ਬਸੇਰਿਆਂ ਦੀ ਘਾਟ:
ਨਗਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਕੋਲ ਅਕਸਰ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਬਚਾਅ
ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ ਹਾਈਵੇਜ਼ ਤੋਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਿਆਂ ਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਕਵਰੇਜ ਅਕਸਰ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੀਆਂ ਹੈਲਪਲਾਈਨਾਂ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਯੁਕਤ ਨਗਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
4. ਫੈਸਿੰਗ ਰਹਿਤ ਸੜਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਖ਼ਰਾਬ ਰੋਸ਼ਨੀ :
ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ, ਅਣਉਪਯੋਗ ਹਾਈਵੇ ਫੈਂਸਿੰਗ ਅਤੇ ਸੀਮਿਤ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਸ਼ੂ-ਵਾਹਨ ਟਕਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਖਤਰਨਾਕ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀਕ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਮਨੁੱਖੀ ਲਾਗਤ:
ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਟਕਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟਾਂ ਫੇਟਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੋ ਪਹੀਆ ਵਾਲੇ ਸਵਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ‘ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਚ-ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਮੌਤਾਂ ਨੇ ਜਨਤਾ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਵੱਧਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਦੁੱਖ
ਬਹੁਤ ਪਸ਼ੂ ਅਕਸਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟਕਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂ ਗੰਭੀਰ ਚੋਟਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੀਡੀਆ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੇ ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸਿਸਟਮ ਲਾਗਤ:
ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਮਾ ਦੇ ਇਲਾਜ਼, ਸੜਕਾਂ ਦੀ ਬੰਦਿਸ਼ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨੁਕਸਾਨ ਲੋਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ‘ਤੇ ਵੱਡਾ ਆਰਥਿਕ ਬੋਝ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨੀਤੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਹੱਲ
ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਜਵਾਬ ਨੂੰ ਇੱਕਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰੋਕਥਾਮ (ਅਧਾਰਭੂਤ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਨਗਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ), ਤੇਜ਼ ਹਟਾਉਣ/ਪੁਨਰਹਬਿਲਿਟੇਸ਼ਨ, ਛੱਡਣ ਦੇ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੋਕਥਾਮ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਸਲੂਕ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
A. ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ
1. ਫੈਂਸਿੰਗ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਪਾਸੇ।
ਹਾਈਵੇਜ਼ ‘ਤੇ ਫੈਂਸਿੰਗ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੰਡਰਪਾਸ/ਓਵਰਪਾਸ।
2. ਸੁਚੱਜਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ।
ਸੜਕ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਿਤ ਸਾਈਨਜ਼ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ‘ਤੇ ਲੋਡ-ਕੋਸਟ ਉਪਾਅ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਕੜੀਆਂ ਦੇ ਕੋਣਾਂ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਕਾਲਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਿਤ ਬੈਂਡ) ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਟਕਰਾਵਾਂ ਦੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਘੱਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
3. ਟਰੈਫਿਕ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ।
ਰੰਬਲ ਸਟਰਿੱਪ, ਉੱਚ-ਘਟਨਾ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਤੀ ਦੀ ਸੀਮਾ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਪਸ਼ੂ-ਚੇਤਾਵਨੀ ਸਾਈਨਜ਼ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
B. ਨਗਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪ੍ਰਬੰਧਨ
1. ਖਾਸ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਅਤੇ ਤੇਜ਼-ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਹੇਲਪਲਾਈਨਾਂ।
ਇੱਕ ਹੀ ਨੰਬਰ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਜੋ ਨਗਰੀ ਪਸ਼ੂ ਸਕਵਾਇਡਾਂ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਆਵਾਰਾ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।
2. ਚੰਗੇ ਰਹਿਣ ਬਸੇਰੇ ਅਤੇ ਇਲਾਜ਼ ਕੇਂਦਰ।
ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸ਼ੈਲਟਰ ਜਾਂ ਰਹਿਣ ਬਸੇਰੇ ਚਲਾਉਣੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ, ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਮਾਲਿਕਾਂ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲਾਉਣ ਯੋਗ ਹੋਣ।
3. ਕੱਚਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ।
ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕੂੜਾ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਧਾਰ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੜਕ-ਸਤਹ ਦੇ ਕੱਚਰੇ ਦੀ ਇਕੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦਾ ਖੱਚਰਾਂ(ਫੂਡ ਵੈਸਟ) ਹਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
4. ਸਟਰਿਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ, ਟੈਗਿੰਗ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ।
ਜਿੱਥੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇ ਮਾਲਕੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ (ਟੈਗ/ਮਾਈਕ੍ਰੋਚਿਪ) ਨਾਲ ਸਟਰਿਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜੋੜਨਾ ਜਿੱਥੇ ਅਵਾਰਾ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਆਬਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਦਾ ਜਾਨਵਰ ਦਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਆਬਾਦੀ ਵਾਧੇ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।
C. ਸਮੁਦਾਇਕ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਅਤੇ ਮਾਲਿਕ ਦੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ
1. ਮਾਲਿਕਾਂ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ।
ਇਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਮਾਲਿਕਾਂ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ; ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਆਵਾਰਾ ਛੱਡਣ ਲਈ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
2. ਮਨੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਡਣ ਲਈ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ।
ਆਵਾਰਾ ਛੱਡਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਘਰਾਂ (ਸ਼ੈਲਟਰ ਘਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਾਲਿਕਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਆਰਥਿਕ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਕ ਢਾਂਚਾ — ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਚ ਸੰਤੁਲਨ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਢਾਂਚੇ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ‘ਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਲਗਾਏ ਹਨ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਰੋਕਣ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ, ਸਬੰਧਿਤ ਨਿਯਮ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁੱਤਿਆਂ ਲਈ ਪਸ਼ੂ ਜਨਨ ਨਿਯੰਤਰਣ) ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਇਕ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਆਧਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰੰਤੂ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਖਾਮੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ, ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ (ਪੰਚਾਇਤ, ਰਾਜ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ) ਵਿੱਚ ਝਗੜਾ ਅਤੇ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਆਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਸਾਫ਼, ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਦੀ ਘਾਟ।
ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੁਸੰਗਤ ਪਹੁੰਚ
ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਆਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਰਾਜ ਕਾਨੂੰਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ।
ਕੇਂਦਰੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੈਟਰਨਰੀ ਟੀਮਾਂ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਿਯਮਿਤ ਮਿਆਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇਗਾ: (ਕ) ਆਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹਟਾਉਣਾ; (ਖ) ਮਨੁੱਖੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੈਦ ਕਰਨਾ; (ਗ) ਰਿਕਾਰਡ-ਕੀਪਿੰਗ ਅਤੇ ਟੈਗਿੰਗ; (ਘ) ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਾਲਿਕ ਦੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ; ਅਤੇ (ਙ) ਮੌਤ ਜਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪਸ਼ੂ ਘਰਾਂ (ਸ਼ੈਲਟਰਿੰਗ) ਲਈ ਮਾਪਦੰਡ ਜੋ ਲਾਜ਼ਮੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਾਲੇ ਹੋਣ।
ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਅਤੇ ਡੇਟਾ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ।
ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ ਬੋਰਡ ਤੋਂ ਇਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਸੰਬੰਧੀ ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਕੋਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਲਾਗ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਜੋ ਹੌਟਸਪੌਟਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲ ਸਕੇ।
ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਸਹਾਇਤਾ ਯੋਜਨਾ।
ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਨੇ ਕਿਸੇ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਉੱਥੇ ਪੀੜਤ ਰਾਹਤ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਸਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਨਾਗਰਿਕ ਤੋਂ ਖ਼ਰਚ ਜਾਂ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆਵਾਂ।
ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਰੋਕਣ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਅਤੇ ਕੈਦ/ਕੈਦ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਕਤਲ ਜਾਂ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ ਘਰਾਂ (ਸ਼ੈਲਟਰਾਂ) ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਸਕੁਆਇਡਾਂ ਨੂੰ ਵੈਟਰਨਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਆਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੀਤੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨ ਗਾਇਕ ਰਾਜਵੀਰ ਜਵੰਦਾ ਦੀ ਦੁਖਦਾਈ ਘਟਨਾ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੈਂਕੜੇ ਜੀਵਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਗੁਆਚੇ ਕਿ ਆਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਸਰਕਾਰਾਂ ਇੱਕ ਯੋਗ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਜਨਨ ਨਿਯੰਤਰਣ, ਹਾਈਵੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਹਨ। ਇੱਕ ਨੈਤਿਕ, ਮਨੁੱਖੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਢਾਂਚਾ ਜੋ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਉਪਾਅ (ਹੇਲਪਲਾਈਨਾਂ, ਸ਼ੈਲਟਰ, ਕੂੜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ (ਵੈਸਟ ਨਿਯੰਤਰਣ), ਖਾਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ (ਫੈਂਸਿੰਗ, ਰੋਸ਼ਨੀ) ਅਤੇ ਸਮੁਦਾਇਕ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਭਾਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਜਵਾਬ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਹੀ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਟਿਕਾਉ ਹੱਲ ਹੈ।
ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ
ਵਿਗਿਆਨ ਅਧਿਆਪਕ
ਸ੍ਰੀ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਪੰਜਾਬ।
