(ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ)
ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਮਧੁਮੇਹ ਮੈਲਿਟਸ ਇੱਕ ਮੈਟਾਬੋਲਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਇੰਸੁਲਿਨ ਦੇ ਸ੍ਰਾਵ, ਇੰਸੁਲਿਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਜਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਮੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਾਈਪਰਗਲਾਈਸੀਮੀਆ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ (WHO) ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮਧੁਮੇਹ ਨੂੰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਟਾਈਪ 1, ਟਾਈਪ 2, ਗਰਭਅਵਸਥਾ ਮਧੁਮੇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ 5 ਮਧੁਮੇਹ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਨਵੇਂ ਵਰਗੀਕਰਨ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਅਸਾਧਾਰਣ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਫਿੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ।
*ਮਧੁਮੇਹ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ*
1. ਟਾਈਪ 1 ਮਧੁਮੇਹ (T1D)
ਟਾਈਪ 1 ਮਧੁਮੇਹ ਇੱਕ ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਇਮਿਊਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਇੰਸੁਲਿਨ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬੀਟਾ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਇੰਸੁਲਿਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। T1D ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੂਨ ਦੇ ਗਲੂਕੋਜ਼ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜੀਵਨ ਭਰ ਇੰਸੁਲਿਨ ਥੈਰੇਪੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
*ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ:*
• ਸ਼ੁਰੂਆਤ: ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਜਾਂ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ
• ਕਾਰਨ: ਪੈਨਕ੍ਰੀਅਸ ਦੇ ਬੀਟਾ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਆਟੀਇਮਿਊਨ ਨਾਸ਼
• ਇੰਸੁਲਿਨ ਦੀ ਲੋੜ : ਹਾਂ
• ਲੱਛਣ: ਵੱਧ ਪੇਸ਼ਾਬ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਿਆਸ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਭੁੱਖ, ਥਕਾਵਟ, ਅਤੇ ਧੁੰਦਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ।
*2. ਟਾਈਪ 2 ਮਧੁਮੇਹ (T2D)*
ਟਾਈਪ 2 ਮਧੁਮੇਹ ਇੰਸੁਲਿਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਅਤੇ ਰਿਪਟੀਟਿਵ ਇੰਸੁਲਿਨ ਘਾਟ ਨਾਲ ਲੱਛਣਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਧੁਮੇਹ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਅਕਸਰ ਮੋਟਾਪਾ, ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਪੂਰਵਾਪਰਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। T2D ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਵੱਧ ਰਹੀ ਮੋਟਾਪੇ ਦੀ ਦਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰਵਯਸ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਰਹੀ ਦਰਾਂ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
*ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ:*
• ਸ਼ੁਰੂਆਤ: ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰ ਨੌਜਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ।
• ਕਾਰਨ: ਇੰਸੁਲਿਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਅਤੇ ਰਿਪਟੀਟਿਵ ਇੰਸੁਲਿਨ ਘਾਟ
• ਇੰਸੁਲਿਨ ਦੀ ਲੋੜ: ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੰਸੁਲਿਨ ਥੈਰੇਪੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
• ਲੱਛਣ: T1D ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਪਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਰੀਜ਼ ਸੁਸਤ ਹੋਣ।
*3. ਗਰਭਅਵਸਥਾ ਮਧੁਮੇਹ*
ਗਰਭਾਵਸਥਾ ਮਧੁਮੇਹ ਗਰਭਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਗਲੂਕੋਜ਼ ਦੀ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਗਰਭਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਾਂ ਅਤੇ ਫੀਟਸ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਜੋਖ਼ਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ 2 ਮਧੁਮੇਹ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਦੇ ਉੱਚੇ ਚਾਂਸ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
*ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ:*
• ਸ਼ੁਰੂਆਤ: ਗਰਭਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ
• ਕਾਰਨ: ਹਾਰਮੋਨਲ ਬਦਲਾਅ ਜੋ ਇੰਸੁਲਿਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ
• ਇੰਸੁਲਿਨ ਦੀ ਲੋੜ: ਸ਼ਾਇਦ ਇੰਸੁਲਿਨ ਜਾਂ ਡਾਇਟਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ
• ਲੱਛਣ: ਅਕਸਰ ਬੇਲਗਾਮ; ਸਕਰੀਨਿੰਗ ਟੈਸਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ
ਵਿਗਿਆਨ ਅਧਿਆਪਕ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ।
