ਸਫ਼ਰ-ਏ-ਸ਼ਹਾਦਤ – ਮੋਰਿੰਡਾ ਦੀ ਕੋਤਵਾਲੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਟੱਲ ਸਿਦਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

   (ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ)  ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਖ਼ੂਨੀ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਰਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਅੱਜ ਵੀ ਅੱਖਾਂ ਨਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ‘ਸਫ਼ਰ-ਏ-ਸ਼ਹਾਦਤ’ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਫ਼ਰ-ਏ-ਸ਼ਹਾਦਤ ਵਿੱਚ ਮੋਰਿੰਡਾ ਦੀ ਕੋਤਵਾਲੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਸਮੇਤ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦਰਦਨਾਕ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਰਸੋਈਏ ਗੰਗੂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗੱਦਾਰੀ ਕਾਰਨ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਮੋਰਿੰਡਾ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ। ਲਾਲਚ ਦੇ ਵਸ ਹੋ ਕੇ ਗੰਗੂ ਨੇ ਮੋਰਿੰਡਾ ਦੇ ਚੌਧਰੀਆਂ ਗਨੀ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਮਨੀ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਮੋਰਿੰਡਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਕੋਤਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪੋਹ ਦੀ ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਠੰਢ ਵਿੱਚ ਤੰਗ ਤੇ ਹਨੇਰੀ ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ ਕੱਟੀ ਉਹ ਰਾਤ ਅੱਜ ਵੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇੰਨੀ ਨਿੱਕੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਡਰ ਦੀ ਕੋਈ ਛਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਕੈਦ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਅਟੱਲ ਮਾਰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਜਿਸ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਉਹ ਕੋਤਵਾਲੀ ਸਥਿਤ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕੋਤਵਾਲੀ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਅਡੋਲ ਸਿਦਕ ਦੀ ਜਿਉਂਦੀ-ਜਾਗਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਸਫ਼ਰ-ਏ-ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਅੱਜ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸਿਦਕ, ਸਬਰ ਅਤੇ ਅਸੂਲਾਂ ‘ਤੇ ਡਟੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੋਰਿੰਡਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਤੁਰ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੋਰਿੰਡਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਦਾ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸ਼ਹੀਦੀ ਹਫ਼ਤੇ ਦੌਰਾਨ ਮੋਰਿੰਡਾ ਕੋਤਵਾਲੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੀਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਲੇਰੀ ਪੈਦਾ ਕਰੀਏ ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

‘ਸਮਾਜਵੀਕਲੀ’ ਐਪਡਾਊਨਲੋਡਕਰਨਲਈਹੇਠਦਿਤਾਲਿੰਕਕਲਿੱਕਕਰੋ
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samajweekly