ਡਾਲਰਾਂ-ਪੌਂਡਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ, ਰੇਗਿਸਤਾਨੀ ਮੌਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਕੈਦ
ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ‘ਡੌਂਕੀ ਰੂਟ’ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਧੱਕਿਆ
(ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ) ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਘਾਟ, ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ ਅਤੇ ਲੁੱਟੇਰੇ ਏਜੰਟ ਨੌਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਰਹੇ ਹਨ।ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨੌਜਵਾਨ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹੱਥਾਂ ‘ਚ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਵਿਹਲੇ ਫਿਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨੌਜਵਾਨ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ‘ਚ ਠੱਗ ਟ੍ਰੈਵਲ ਏਜੰਟਾਂ ਦੇ ਝਾਂਸੇ ‘ਚ ਆ ਕੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਯੂਰਪ ਪਹੁੰਚੇ। ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ, ਪਾਸਪੋਰਟ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਗੁਆ ਕੇ ਸਪੇਨ ਪਹੁੰਚੇ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਅੱਜ ਵੀ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਦੀ ਕੈਦ ‘ਚ ਹਨ। ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਏਜੰਟ ਮਾਫੀਆ, ਸਰਕਾਰੀ ਨਾਕਾਮੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਨੰਗੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਡਾਲਰਾਂ-ਪੌਂਡਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ‘ਚ ਐਸਾ ਭਰਮ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਮਿੱਟੀ, ਪਰਿਵਾਰ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੱਕ ਦਾਅ ‘ਤੇ ਲਗਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ—ਜੋ ਏਜੰਟ ਮਾਫੀਆ ਵੱਲੋਂ ਰੰਗੀਨ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਅਕਸਰ ਕਾਲੇ ਸਫ਼ਰਾਂ, ਰੇਗਿਸਤਾਨੀ ਮੌਤਾਂ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕੈਂਪਾਂ ਦੀ ਕੈਦ ‘ਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਇਕੱਲੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਉਸ ਸਮੂਹਿਕ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮਨਾਮਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਘਾਟ, ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ ਅਤੇ ਲੁੱਟੇਰੇ ਏਜੰਟ ਨੌਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਰਹੇ ਹਨ।ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨੌਜਵਾਨ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹੱਥਾਂ ‘ਚ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਵਿਹਲੇ ਫਿਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਦਯੋਗਿਕ ਢਾਂਚਾ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਸਰਕਾਰੀ ਭਰਤੀਆਂ ਅਨਿਯਮਿਤ, ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਅਸਥਿਰ—ਇਸ ਸਾਰੇ ਦਬਾਅ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ’ ਦੀ ਸੋਚ ਵੱਲ ਧੱਕਿਆ। ਇਹੀ ਥਾਂ ਏਜੰਟ ਮਾਫੀਆ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੌਕਾ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਲਾਇਸੰਸਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਧੋਖਾ, ਨਕਲੀ ਵਰਕ ਪਰਮਿਟ, ਝੂਠੇ ਵਾਅਦੇ—ਏਜੰਟ ਮਾਫੀਆ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ ਨੂੰ ਧੰਦਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਥਾਣਿਆਂ ਦੀ ਢਿੱਲ, ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਇਸ ਧੰਦੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰ ਜਦੋਂ ਦਰਖ਼ਾਸਤਾਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਧਮਕੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੌਤ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਸਪੇਨ ਤੱਕ
ਦਸ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨ—ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤੇ ਦੋਸਤ—ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਦੇ ਕੇ ‘ਸਿੱਧਾ ਸਪੇਨ’ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨਾਲ ਨਿਕਲੇ। ਹਕੀਕਤ ‘ਚ ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਕੀਨੀਆ, ਸੇਨੇਗਲ, ਮਰੌਕ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਭੁੱਖ, ਪਿਆਸ, ਕੁੱਟਮਾਰ, ਲੁੱਟ, ਪਾਸਪੋਰਟ ਛੀਨ੍ਹੇ ਜਾਣਾ—ਹਰ ਪੜਾਅ ‘ਤੇ ਮੌਤ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਬਿਮਾਰ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਚਾਕੂ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦੇਣਾ—ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ ਦਾ ਉਹ ਨੰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ‘ਚ ਦੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਪੇਨ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲੀ, ਕੈਂਪਾਂ ‘ਚ ਰੋਟੀ, ਕੰਬਲ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਮਦਦ ਮਿਲੀ। ਪਰ ਪਾਸਪੋਰਟਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜੀਵਨ ਅਸੰਭਵ। ਮੈਡਰਿਡ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਰਾਤਾਂ, ਕੂੜੇ ‘ਚੋਂ ਰੋਟੀ, ਫਿਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਛਾਂ—ਇਹ ਹੈ ‘ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੁਪਨੇ’ ਦੀ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ। ਸੰਤਰੇ ਤੇ ਮੁਸੰਮੀਆਂ ਤੋੜਨ ਦਾ ਕੰਮ—ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ—10 ਤੋਂ 20 ਯੂਰੋ। ਨਾ ਸਥਿਰਤਾ, ਨਾ ਸੁਰੱਖਿਆ। ਘਰ ਪੈਸੇ ਭੇਜਣ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਦੂਰ, ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਮੁਸ਼ਕਲ। ਸਿਹਤ ਡਿੱਗੀ, ਵਜ਼ਨ ਘਟਿਆ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਦਮੇ ਗਹਿਰੇ। ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਮਾਪੇ, ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ—ਉਡੀਕ ‘ਚ। ਜ਼ਮੀਨ ਵੇਚੀ, ਕਰਜ਼ੇ ਚੁੱਕੇ, ਪਰ ਨਤੀਜਾ ਸੂਨਾਪਣ। ਏਜੰਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਧਮਕੀਆਂ ਅਤੇ ਝੂਠੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ—ਇਨਸਾਫ਼ ਦੂਰ। ਕੀ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨੀਤੀ ਨਾਕਾਮ ਨਹੀਂ? ਕੀ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਏਜੰਟਾਂ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਢੀਲੀ ਨਹੀਂ? ਕੀ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ‘ਚ ਤੇਜ਼ ਟਰੈਕ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ? ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਰਾਹੀਂ ਮੰਗ ਹੈ ਕਿ—ਏਜੰਟ ਮਾਫੀਆ ‘ਤੇ ਕੜੀ ਕਾਰਵਾਈ, ਸੰਪਤੀ ਜ਼ਬਤ।ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਹਾਇਤਾ।ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਸਕਿਲ ਮੈਪਿੰਗ।ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੂਤਾਵਾਸਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ।ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਕਵਰੇਜ।
‘ਡੌਂਕੀ ਰੂਟ’ ਕੀ ਹੈ
‘ਡੌਂਕੀ ਰੂਟ’ ਉਸ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਏਜੰਟ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਅਫਰੀਕਾ, ਫਿਰ ਰੇਗਿਸਤਾਨਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਯੂਰਪ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਸਤਾ ਸਸਤਾ ਨਹੀਂ—ਸਿਰਫ਼ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ‘ਚ। ਅਸਲ ‘ਚ ਇਹ ਮੌਤ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ।• ਪਿਛਲੇ 5 ਸਾਲਾਂ ‘ਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਯੂਰਪ ਗਏ। • ਸੈਂਕੜੇ ਨੌਜਵਾਨ ਰਸਤੇ ‘ਚ ਲਾਪਤਾ ਹੋ ਗਏ—ਕੋਈ ਰਿਕਾਰਡ ਨਹੀਂ। • ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਟ੍ਰੈਵਲ ਏਜੰਟ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਰਜਿਸਟਰਡ ਗਿਣਤੀ ਨਾਂ ਮਾਤਰ।ਭਾਰਤ ‘ਚ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਪਰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ। ਟ੍ਰੈਵਲ ਏਜੰਟਾਂ ਲਈ ਲਾਇਸੰਸ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਪਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਕਾਗ਼ਜ਼ੀ ਕਾਰਵਾਈ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। FIR ਦਰਜ ਹੋਣ ‘ਚ ਦੇਰੀ, ਜਾਂਚ ਦੀ ਸੁਸਤ ਰਫ਼ਤਾਰ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਘਾਟ—ਇਹ ਸਭ ਏਜੰਟ ਮਾਫੀਆ ਨੂੰ ਹੌਂਸਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਹੀਂ ਸਹੀ—ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਟੁੱਟ ਗਏ। ਡਰਾਉਣੇ ਸੁਪਨੇ, ਨੀਂਦ ਦੀ ਕਮੀ, ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਖ਼ਤਮਾ—ਇਹ ਸਦਮੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ ਮੀਡੀਆ ਅਕਸਰ ਇਕ ਦਿਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਬਣਾਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਫਾਲੋਅਪ ਨਹੀਂ, ਤਦ ਤੱਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਹ ਲੇਖ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ, ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ, SGPC, NRI ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਏਜੰਟ ਮਾਫੀਆ ‘ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ SIT ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਸਾਰੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਟ੍ਰੈਵਲ ਏਜੰਟਾਂ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਵਿਦੇਸ਼ ‘ਚ ਫਸੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਕੌਂਸਲਰ ਸਹਾਇਤਾ ਸੈਂਟਰ। ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਤੁਰੰਤ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ ਯੋਜਨਾ। ਹਰ ਪਿੰਡ ‘ਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮ—‘ਡੌਂਕੀ ਰੂਟ = ਮੌਤ ਦਾ ਰਸਤਾ’। ਜੇ ਅੱਜ ਵੀ ਸਿਸਟਮ ਨਾ ਜਾਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਮਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਹਰ ਉਸ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦੇ ਨਾਂ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ‘ਚ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਗੁਰਭਿੰਦਰ ਗੁਰੀ
watsapp +447951 590424
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samajweekly
