ਭੈਣ ਕੁਮਾਰੀ ਮਾਇਆਵਤੀ ਦੀ ਸਮਾਜਕ ਏਕਤਾ ਤੇ ਨਿਆਂਕਾਰੀ ਸਿਆਸਤ

    (ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ)  ਪਰਸੋਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਵਕੀਲ ਸਾਹਿਬ ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨੇ ਤੇ ਅਸੀਂ Discussion (ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ) ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਮੁੱਦਾ ਛਿੜ ਗਿਆ ਆਈ.ਪੀ.ਐਸ. ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਦਾ। ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁੱਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਆਂ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਹੋਵੇ। ਕੁਝ ਗੰਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਜਾਤੀ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਬਣਾ ਕੇ ਮੁੱਦੇ ਦਾ ਰੁਖ ਮੋੜ ਦਿੰਦੇ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਵਿੱਚ ਵਾਸਤਵਿਕ ਨਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ।

      ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮਾਹੌਲ ਵੇਖ ਲਓ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੇ। ਇੱਕ ਜੋ ਯੂ.ਪੀ. ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੀ ਮਾਇਆਵਤੀ ਜੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਂ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਓਹ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ “ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜਾਤੀ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਮਿਲ ਜੁਲ ਕੇ ਰਹੋ, ਕਿਸੇ ਨੇਤਾ ਦੀ ਘਟੀਆ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਛੜਯੰਤਰ (ਸਾਜਸ਼) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਬਣੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਓਹ ਘਟੀਆ ਨੇਤਾ ਤਾਂ ਚੱਲੇ ਜਾਣਗੇ ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਲੋਕ  ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਜਾਤੀਆਂ, ਧਰਮਾਂ, ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸਾਥ ਰਹਿਣਾ ਹੈ, ਫੇਰ ਕਿਉਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਲੈਣਾ? ਮਿਲ ਜੁਲ ਕੇ ਰਹੋ।” ਅਤੇ  ਹੋਰ, ਮਾਯਾਵਤੀ ਨੂੰ ਐਸ.ਸੀ.-ਐਸ.ਟੀ. ਦੇ ਲੋਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਾਜਪੂਤ, ਓ.ਬੀ.ਸੀ. ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਨੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਗੁੰਡੇ ਬਦਮਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ ਇੰਨੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੀ ਕਿ ਸਰਵ ਸਮਾਜ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ ਬਹੁਮਤ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਂ, ਅੱਜ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕੋਈ ਐਸ.ਸੀ.-ਐਸ.ਟੀ. ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਦਮ ‘ਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾ ਤਾਂ ਓਹ ਮਾਇਆਵਤੀ ਹੀ ਹੋਣਗੇ, ਬਾਕੀ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਦਮ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸਰਵ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਪੈਠ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਮਾਇਆਵਤੀ ਵਾਪਸ ਆਪਣੀ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਹੁਣ 15-20 ਲੱਖ ਦੀ ਭੀੜ ਦੀ ਰੈਲੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।

      ਉਥੇ ਦੂਜੀ ਤਰਫ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਜੈਸੇ ਲੋਕ ਨੇ ਜੋ ਜਿਸ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੁਧਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਫਾਲਤੂ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਫਸਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।  ਹੋਰ, ਸਭ ਜਾਤੀਆਂ ਉਸ ਤੋਂ ਚਿੜਦੀਆਂ ਨੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਵੇਖ ਲਓ ਕਿ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਜਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਹੌਲ ਖਰਾਬ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਜੋ ਮਿਸ਼ਰਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਮਾਹੌਲ ਖਰਾਬ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਇਲਾਜ ਕਰ ਦਿੰਦਾ, ਪਰ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹੋਇਆ ਕੀ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਏਹ ਲੋਕ  ਨਫ਼ਰਤ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਭਾਈਚਾਰਾ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਤੋਂ ਵਾਰਡ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ। ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਭਾਵੇਂ ਹੀ ਸੰਸਦ ਬਣ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਪਾਰਟੀ ਕਦੇ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।

      ਮਾਇਆਵਤੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਦਿਨ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਮਾਇਆਵਤੀ ਦੀ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਮਾਇਆਵਤੀ ਨੇ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੇ ਇਹ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਤਾਂ ਮੁਖ ਮੰਤਰੀ ਉਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬਣੇਗਾ।

     ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਲਿਖਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਕੀ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਵੇਖ ਲਓ, ਫਰਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰਵ ਸਮਾਜ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਹੈ ਜੋੜਨ ਦੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦੀ, ਇਹੋ ਕਲਾ ਹੈ ਮਾਨਯੋਗ ਭੈਣ ਜੀ ਵਿੱਚ।

(Adv. K K Genwa)

     ਸੀਨੀਅਰ ਵਕੀਲ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਸਮਾਜਿਕ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਤੀ ਜਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨਿਆਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਵੇਖਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ।

 ਭੈਣ ਕੁਮਾਰੀ ਮਾਇਆਵਤੀ ਦੀ ਸਰਬਸਾਂਝੀ ਸਿਆਸਤ:  ਭੈਣ ਕੁਮਾਰੀ ਮਾਇਆਵਤੀ ਨੂੰ ਵਕੀਲ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਆਗੂ ਦੱਸਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ 2007 ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਕੇ ਸਰਵ-ਸਮਾਜ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਿੱਤਿਆ। ਐਸ.ਸੀ.-ਐਸ.ਟੀ., ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਾਜਪੂਤ ਅਤੇ ਓ.ਬੀ.ਸੀ. ਵਰਗਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਰਬਸਾਂਝੀ ਸੋਚ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ। ਮਾਇਆਵਤੀ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸਹੇਜਣ ਅਤੇ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ। ਵਕੀਲ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਾਇਆਵਤੀ ਅੱਜ ਵੀ ਵੱਡੀਆਂ ਰੈਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਵ-ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਦੀ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਸਿਆਸਤ: ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਵਕੀਲ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਨਫ਼ਰਤ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੱਸਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਫਾਲਤੂ ਮੁਕੱਦਮੇ ਲਗਵਾਉਣਾ ਜਾਂ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸਣਾ, ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਨਫ਼ਰਤ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰਕੇ ਮਾਹੌਲ ਖ਼ਰਾਬ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਵੰਡਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਵਕੀਲ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਸਫ਼ਲ ਮੰਨਿਆ।

 ਕੁਮਾਰੀ ਮਾਇਆਵਤੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ: ਮਾਇਆਵਤੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ “ਰਾਤ-ਦਿਨ” ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਮਾਇਆਵਤੀ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਸਦਭਾਵਨਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਵ-ਸਮਾਜ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਅਤੇ ਵੰਡੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਮਾਇਆਵਤੀ ਦੀ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਸਮਾਜਿਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।

       ਵਕੀਲ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਸਮਾਜਿਕ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਮਾਰੀ ਮਾਇਆਵਤੀ ਨੂੰ ਉਹ ਇੱਕ ਸਰਬ ਸਾਂਝੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਨੇਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕਲਾ ਵਾਲਾ ਨੇਤਾ ਹੀ ਸੱਚਾ ਨੇਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਮਾਰੀ ਮਾਇਆਵਤੀ ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਿਸਾਲ ਹਨ।