ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ – ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਹਰ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਤਰੀਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਂ ਆਦਤਨ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ‘ਤੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ 60 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਰਟਗਰਸ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਚਿਏਨ-ਚੁੰਗ ਹੁਆਂਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਜੇਐਮਆਈਆਰ ਏਜਿੰਗ ਜਰਨਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਗੁਆਂਗਜ਼ੂ, ਚੀਨ ਦੇ 87 ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ 2,585 ਬਜ਼ੁਰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਮਰ, ਸਿੱਖਿਆ, ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਡੇਟਾ ਵੀ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨ ਲਰਨਿੰਗ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਾਰਨ ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਦੀ ਲਤ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਤੇ ਆਦਤਨ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦਿਖਾਏ।
ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਵੀਡੀਓ ਕਾਲਾਂ, ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਜਾਂ ਫੋਟੋ ਸ਼ੇਅਰਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਮੱਸਿਆ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਫ਼ੋਨ ਇਕੱਲੇ ਬੈਠਣ, ਵੀਡੀਓ ਦੇਖਣ, ਸਕ੍ਰੌਲ ਕਰਨ ਜਾਂ ਗੇਮਾਂ ਖੇਡਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅਸਲ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਖੋਜਕਰਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵਿਅਕਤੀ ਅਸਲ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ੋਨ ਖੁਦ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੁਝ ਸਮੂਹ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਜੋਖਮ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਘੱਟ ਸਿੱਖਿਆ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਨੈਵੀਗੇਟ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਲੱਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਅਕਸਰ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸਮੱਗਰੀ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਕੱਲਤਾ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਵਿੱਤੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਬਾਲਗ ਵੀ ਜੇਕਰ ਆਪਣੇ ਫ਼ੋਨ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਕੱਲਤਾ ਅਤੇ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦਾ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਦੀ ਵੱਧਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਕੱਲੇ ਜਾਂ ਉਦਾਸ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੋਵੇਂ ਕਾਰਕ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।
‘ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ’ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਹੇਠ ਦਿਤਾ ਲਿੰਕ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samajweekly
