ਗੁਰਭਿੰਦਰ ਗੁਰੀ
(ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ) ਮਹਰੰਗ ਬਲੋਚ ਅੱਜ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚਰਚਿਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਬਹਾਦਰ ਮਹਿਲਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਆਲੋਚਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਵੀ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਰੰਗ ਬਲੋਚ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿਰਫ਼ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ: ਇੱਕ ਪਿਛੋਕੜ
ਮਹਰੰਗ ਬਲੋਚ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੂਬਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੂਜੇ ਸੂਬਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ, ਸੋਨਾ, ਤਾਂਬਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਕੀਮਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਈ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਲਾਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਸਿਆਸੀ ਅਸੰਤੋਸ਼, ਵੱਖਵਾਦੀ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਸੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਮਹਰੰਗ ਬਲੋਚ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੇ ਰੂਪ ਲਿਆ।
ਮਹਰੰਗ ਬਲੋਚ ਦਾ ਜਨਮ 1993 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੰਗੋਚਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਜਿਸਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਬਦੁਲ ਗਫ਼ਾਰ ਲਾਂਗੋਵੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਪਰ ਮਹਰੰਗ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋ ਗਏ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਮਹਰੰਗ ਲਈ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਇਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ, ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਹੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ।
ਕਈ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਕਿ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਲੜਨ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਕਾਰਕੁਨ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
ਮਹਰੰਗ ਬਲੋਚ ਨੇ ਡਾਕਟਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਐਮਬੀਬੀਐਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਬਣ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਰਸਤਾ ਚੁਣਿਆ।
ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨੂੰ ਸਮਾਜਕ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਮਹਰੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਲਾਪਤਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਦਾ
ਮਹਰੰਗ ਬਲੋਚ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਭਾਰਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲਾਪਤਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੌਰਾਨ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਜਟਿਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖਵਾਦੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਗਰੁੱਪ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹਨ।
ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਬਲੋਚ ਯਕਜਹਤੀ ਕਮੇਟੀ
ਮਹਰੰਗ ਬਲੋਚ ਦਾ ਨਾਮ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਲੋਚ ਯਕਜਹਤੀ ਕਮੇਟੀ (BYC) ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੈਲੀਆਂ, ਧਰਨੇ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਮਾਰਚ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਬਲੋਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
2023 ਦਾ ਲੰਮਾ ਮਾਰਚ
ਮਹਰੰਗ ਬਲੋਚ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਿਲੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਲੰਮੇ ਮਾਰਚ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਇਹ ਮਾਰਚ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਤੱਕ ਗਿਆ।
ਇਸ ਮਾਰਚ ਨੇ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ:
ਬਲੋਚ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਧਿਆਨ
ਮਹਿਲਾ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪਹਿਚਾਣ
ਬਲੋਚ ਸਮਾਜ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਰੁੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਵੱਲੋਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।
ਮਹਰੰਗ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਲਈ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈਆਂ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਛਾਣ
ਮਹਰੰਗ ਬਲੋਚ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਉਭਰ ਰਹੀਆਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਕਈ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਮੁੱਦੇ ਹੁਣ ਗਲੋਬਲ ਚਰਚਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ।
ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ
ਜਿੱਥੇ ਮਹਰੰਗ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਆਲੋਚਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵੱਖਵਾਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ BYC ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਹਿੰਸਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਰੰਗ ਬਲੋਚ ਕਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਚਰਚਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਹਾਲੀਆ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਗੰਭੀਰ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤਹਿਤ ਕਾਰਵਾਈ ਵੀ ਹੋਈ, ਜਦਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ।
ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਹਰੰਗ ਬਲੋਚ ਨੇ ਵੀ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਮਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਮਹਰੰਗ ਬਲੋਚ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹਾਲੇ ਮੁਕੰਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਕਈ ਸਵਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ:
ਕੀ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਹੱਲ ਨਿਕਲੇਗਾ?
ਕੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਹੋਵੇਗੀ?
ਕੀ ਸੰਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਤਣਾਅ ਘੱਟ ਹੋਵੇਗਾ?
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲਣਗੇ।
ਮਹਰੰਗ ਬਲੋਚ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਖੇਤਰ, ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਉਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ, ਇਨਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹੀਰੋ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਵਿਵਾਦਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤ; ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਮੰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।
ਸਮਾਜਵੀਕਲੀ’ ਐਪਡਾਊਨਲੋਡਕਰਨਲਈਹੇਠਦਿਤਾਲਿੰਕਕਲਿੱਕਕਰੋ
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samajweekly
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samajweekly
