ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ

  (ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ)  ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਸਾਡੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਸਾਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਸੋਚਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ। ਪਰ ਹਾਂ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਇਸਦੀ ਅਸਲੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ। ਆਓ ਸਮਝੀਏ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਦੀ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਹਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀਆਂ, ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸੰਦੇਹ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਤਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੁਣ ਜੋ ਅਕਸਰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਮਨੋਵਿਰਤੀ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਰਵੱਈਆ ਹੀ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਅਸਫਲਤਾ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ, ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਸਿਰਫ਼ ਆਸ਼ਾਵਾਦ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਨਰਮੀ (ਲਚਕੀਲਾਪਣ), ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ।

ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ, ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਉਮੀਦਾਂ ਕਾਰਨ ਨਿੱਤ ਤਣਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। “ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ” ਜਾਂ “ਮੈਂ ਕਾਬਲ ਨਹੀਂ” ਵਰਗੀਆਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚਾਂ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਉਮੀਦ ਜਨਮਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਫਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਦੁਬਾਰਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸਨੂੰ ਗ੍ਰੋਥ ਮਾਇਂਡਸੈੱਟ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਿ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਾਵਨਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ:

1. ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਹੇਗਾ।

2. ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹੱਲਾਂ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਵੇਗਾ।

3. ਗਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਦਬਣ ਜਾਂ ਡਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੇਗਾ।

4. ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਕਲਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ’ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਵੀ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ :

ਲਚਕਦਾਰਤਾ – ਅਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ।

ਚੰਗੇ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਵੱਈਆ ਹੌਸਲਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਸ਼ਾਵਾਦ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ।

1. ਅਫ਼ਰਮੇਸ਼ਨ(ਪੁਸ਼ਟੀ/ਮੰਨਣਾ) – “ਮੈਂ ਸਿੱਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ” ਵਰਗੇ ਵਾਕ ਦੁਹਰਾਉਣ ਨਾਲ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

2. ਵੀਜ਼ੂਅਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ(ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਨ)– ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਜਾਂ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਧਦਾ ਹੈ।

3. ਸਿਹਤਮੰਦ ਮਾਹੌਲ – ਹੌਸਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।

4. ਮਾਈਂਡਫੁਲਨੈੱਸ(ਧਿਆਨ) ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤੱਗਤਾ – ਆਪਣੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਧੰਨਵਾਦੀ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਬੇਲੋੜੀ ਤਣਾਅ ਘਟਦਾ ਹੈ।

ਬਾਲਗ ਸਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਆਪਕ ਜੇ ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਸਲਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਲਾਸਰੂਮ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਸਫਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਨਹੀਂ। ਮਾਪੇ ਜੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸਫਲਤਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਮੋਕਾ ਹੈ।

ਅੱਜ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੋਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਵੀ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਣ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ, ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਸ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਵੀ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਬਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਹ ਮਨੋਵਿਰਤੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।

‘ਸਮਾਜਵੀਕਲੀ’ ਐਪਡਾਊਨਲੋਡਕਰਨਲਈਹੇਠਦਿਤਾਲਿੰਕਕਲਿੱਕਕਰੋ
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samajweekly