*ਗਿਆਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ*

   (ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ)   ਗਿਆਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਅੰਗ ਹਨ , ਜੋ ਬਾਹਰੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਉਤੇਜਨਾਵਾਂ  ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਤੰਤੂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦਿਮਾਗ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਧੁਨੀ, ਗੰਧ, ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਇੰਦਰੀਆਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਜ:-

(i) ਅੱਖ :- ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰੈਟੀਨਾ ਵਿੱਚ ਰੌਡਸ ਅਤੇ ਕੋਨਸ ਨਾਮਕ ਸੈੱਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਸਿਗਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।  ਕੋਨਸ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੌਡਸ ਘੱਟ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਮੱਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।

(ii) ਕੰਨ : – ਕੰਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਕਾਰਜ ਧੁਨੀ ਤਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਹੈ। ਬਾਹਰੀ ਕੰਨ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੱਧ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕੰਨ , ਇਸਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।

(iii)  ਨੱਕ :- ਨੱਕ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦਾ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਰਸਤਾ ਹੈ।  ਇਹ ਹਵਾ ਨੂੰ ਫਿਲਟਰ, ਗਰਮ, ਅਤੇ ਨਮ ਕਰਕੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।  ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਐਪੀਥੀਲੀਅਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੰਧ ਦੇ ਅਣੂਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਭੇਜਦਾ ਹੈ।  ਇਹ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਗੈਸਾਂ ਜਾਂ ਸੜੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਦੀ ਗੰਧ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।  ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨੱਕ ਦੇ ਵਾਲ ਅਤੇ ਮਿਊਕਸ (ਚਿਕਣਾ ਪਦਾਰਥ) ਧੂੜ, ਕੀਟਾਣੂਆਂ, ਅਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਨੂੰ ਫਿਲਟਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

(iv) ਜੀਭ :- ਜੀਭ ਦੀ ਸਤਹ ‘ਤੇ ਸਵਾਦ ਕਲਿਕਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਮਿੱਠਾ, ਖੱਟਾ, ਨਮਕੀਨ, ਕੌੜਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੀਆਂ ਹਨ।

  ਜੀਭ ਖਾਣੇ ਦੇ ਕਣਾਂ ਅਤੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।  ਜੀਭ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਮ, ਠੰਡਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਜੀਭ ਸਾਡੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਸਵਾਦ ਲੈਣ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਜੀਭ ਦੇ, ਅੱਖਰ ਜਿਵੇਂ ਲ, ਰ, ਟ, ਡ, ਨ ਆਦਿ ਬੋਲਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋਵੇਗਾ।

(v) ਚਮੜੀ :-

– ਮੈਕੈਨੋਰੀਸੈਪਟਰਸ :- ਦਬਾਅ, ਛੂਹਣ ਅਤੇ ਕੰਬਣ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

– ਥਰਮੋਰੀਸੈਪਟਰਸ :- ਗਰਮੀ-ਸਰਦੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ।

 *ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ*

1. ਸੁਰੱਖਿਆ: ਖ਼ਤਰਿਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਧੂੰਆਂ, ਤੇਜ਼ ਆਵਾਜ਼) ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

2. ਸਿੱਖਣਾ: ਬੱਚੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।

3. ਸੰਚਾਰ: ਬੋਲਣ , ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇੰਦਰੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।

ਗਿਆਨ ਇੰਦਰੀਆਂ, ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਦਭੁੱਤ ਅੰਗ ਹਨ। ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ , ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਕਾਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸੁਚੇਤ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵਸ਼ੀਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।