ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸਥਾਪਕ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਜੀਵੰਤ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸਨ

 “ਇਕ ਓਅੰਕਾਰ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਕਰਤਾ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰਭਉ ਨਿਰਵੈਰੁ ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ ਅਜੂਨੀ ਸੈਭੰ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥”

 ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ (ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ)

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸਥਾਪਕ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਜੀਵੰਤ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਕੌਮ ਜਾਂ ਧਰਮ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸੀ — ਉਹ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਲਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਸਮਾਂ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਧਰਮਕ ਵਿਵਾਦ, ਰਸਮਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਚ ਦਾ ਰਾਹ ਦਿਖਾਇਆ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਨੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸਮਾਨਤਾ, ਪ੍ਰੇਮ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦਾ ਸੱਚਾ ਅਰਥ ਸਮਝਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ — ਕਿ ਰੱਬ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1469 ਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ ਰਾਏ ਭੋਈ ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਹੋਇਆ (ਜੋ ਅੱਜ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ)। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਕਲਿਆਣ ਚੰਦ ਮੀਤਾ ਕਾਲੂ ਜੀ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਪਟਵਾਰੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਜੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।

ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਨਾਨਕ ਜੀ ਵਿੱਚ ਅਲੌਕਿਕ ਗੁਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੇ। ਜਦੋਂ ਹੋਰ ਬੱਚੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ, ਨਾਨਕ ਜੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦੇ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਅਰਥ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤੇ। ਅਧਿਆਪਕ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ —

> “ਅੱਖਰ ਆਏ ਬਾਹਰਿ ਲੋਇ, ਵਿਦਿਆ ਵੀਚਾਰੀ ਤਾਂ ਪਰਉਪਕਾਰੀ।”

ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਵਿਆਹ

ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੀ ਵਿਆਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਸੀ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਜੀਵਨ ਜੀਵਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਕਿਵੇਂ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੁਲਖਨੀ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਜੋ ਬਟਾਲਾ ਦੇ ਮੂਲਚੰਦ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਧੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ — ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ ਜੀ ਅਤੇ ਲਖਮੀਚੰਦ ਜੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਈ, ਪਰ ਮਨ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਰੱਖਿਆ।

 ਪਹਿਲਾ ਉਪਦੇਸ਼

ਨਾਨਕ ਜੀ ਸਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਕ ਦਿਨ ਉਹ ਵੇਹੜੇ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਨਿਕਲੇ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ — “ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਸੀ?”

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ —

> “ਨਾ ਕੋਈ ਹਿੰਦੂ, ਨਾ ਕੋਈ ਮੁਸਲਮਾਨ।”

ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਣੀ ਸੀ — ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਸੰਦਿਸ਼ ਮਿਲਿਆ।

ਚਾਰ ਉਦਾਸੀਆਂ – ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਤੱਕ ਪ੍ਰੇਮ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਚਾਰ ਵੱਡੀਆਂ ਉਦਾਸੀਆਂ (ਯਾਤਰਾਵਾਂ) ਕੀਤੀਆਂ।

ਪੂਰਬੀ ਉਦਾਸੀ

ਬੰਗਾਲ, ਅਸਾਮ, ਬਿਹਾਰ, ਜਗੰਨਾਥ ਪੁਰ ਤੱਕ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਦੱਖਣੀ ਉਦਾਸੀ

ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ। ਰਾਜੇ ਮਾਲ ਰਾਜਾ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਦਾ ਸਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ।

ਪੱਛਮੀ ਉਦਾਸੀ

ਮੱਕਾ, ਮਦੀਨਾ ਅਤੇ ਬਗਦਾਦ ਤੱਕ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰੱਬ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦਾ — ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ।

> “ਅਲਹੁ ਅਲਹੁ ਕਰੇ ਬੰਦਾ, ਅਲਹੁ ਨ ਬੀਤੁ ਕਬਾਹਿ॥ ਜੇ ਅਲਹੁ ਹੁੰਦਾ ਦਰਿ ਮੂਸਾ, ਤਾ ਘਰਿ ਕਬੀਲ ਨ ਜਾਹਿ॥”

 ਉੱਤਰੀ ਉਦਾਸੀ

ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤ ਤੱਕ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਰਾਹ ਦੱਸਿਆ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਧਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ।

 ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਤਿੰਨ ਆਧਾਰ-ਸਤੰਭ ਦਿੱਤੇ —

1. ਨਾਮ ਜਪੋ – ਹਰ ਸਮੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ

2. ਕਿਰਤ ਕਰੋ – ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਮਿਹਨਤ ਕਰੋ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਹੱਕ ਖੋਹ ਕੇ ਨਾ ਖਾਓ।

3. ਵੰਡ ਛਕੋ – ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰੋ, ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ।

 ਸਮਾਜਿਕ ਸੂਧਾਰ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਨੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਜ਼ੁਲਮ, ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਖੰਡਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ —

> “ਸੋ ਕਿਉ ਮੰਦਾ ਆਖੀਐ ਜਿਤੁ ਜੰਮਹਿ ਰਾਜਾਨ।”

(ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਮੰਦਾ ਕਿਉਂ ਕਹੀਏ, ਜਿਸ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਰਾਜੇ ਜੰਮਦੇ ਹਨ)

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ —

> “ਮਾਣਸ ਕੀ ਜਾਤ ਸਭੈ ਏਕੈ ਪਹਿਚਾਨਬੋ।”

(ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਤ ਉੱਚੀ ਜਾਂ ਨੀਵੀ ਨਹੀਂ)

 ਕਾਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ।

ਇੱਥੇ ਹੀ ਲੰਗਰ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ — ਜਿੱਥੇ ਅਮੀਰ-ਗਰੀਬ, ਉੱਚ-ਨੀਵਾਂ, ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਮਾਨ — ਸਭ ਇਕੋ ਥਾਂ ਬੈਠ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ।

 ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਣੀ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਹੈ — ਜੋ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਆਧਾਰਸ਼ਿਲਾ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ —

> “ਸਚਹੁ ਓਰੈ ਸਭੁ ਕੋ ਉਪਰਿ ਸਚੁ ਆਚਾਰੁ।”

(ਸੱਚ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸੱਚਾ ਜੀਵਨ ਜੀਣਾ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ)

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਵੀਤਾ ਵੀ ਹੈ, ਤੱਤ ਗਿਆਨ ਵੀ, ਤੇ ਰੱਬ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਤਲਪ ਵੀ।

 ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਮਰ ਹੋ ਗਏ।

 ਜੋਤਿ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣਾ

22 ਸਤੰਬਰ 1539 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਾਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜੋਤਿ ਜੋਤ ਸਮਾ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਲਹਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ — ਜੋ ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਬਣੇ।

ਜਦੋਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦਫ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ — ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਫੁੱਲ ਰੱਖੋ, ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੇ ਜੋ ਸੁੱਕਣ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਰ ਲੈਣ।” ਸਵੇਰ ਹੋਈ ਤਾਂ ਫੁੱਲ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਦੇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਜੋਤਿ ਸਦੀਵੀ ਹੈ।

 ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਅਮਰ ਸੰਦੇਸ਼

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਨਫਰਤ, ਧਰਮਕ ਵੰਡਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਦੀਵਾ ਹੈ

> “ਕਿਰਤ ਕਰੇ, ਨਾਮ ਜਪੇ, ਵੰਡ ਛਕੇ — ਸੋ ਸਿੱਖ, ਸੋ ਭਗਤ।”

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਧਰਮ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਮੰਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੌਂਕੀਆਂ ’ਤੇ ਨਹੀਂ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਾਉਣਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ।

 ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ (Philosophy)

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਤਿੰਨ ਮੂਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ —

1. ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ – ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਭਲਾਈ ਦੀ ਕਾਮਨਾ।

2. ਇਕ ਓਅੰਕਾਰ – ਰੱਬ ਇਕ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ।

3. ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ – ਸੇਵਾ ਰਾਹੀਂ ਅਹੰਕਾਰ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਸਿਮਰਨ ਰਾਹੀਂ ਰੱਬ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

 ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ

ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਨਹੀਂ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੈ।

> “ਮਨ ਤੂੰ ਜੋਤਿ ਸਰੂਪੁ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਮੂਲੁ ਪਛਾਣੁ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਵਿਗਿਆਨਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਤਨਾ ਹੀ ਸੱਚਾ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਪੰਜ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਿਰਣ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜੀਵਨ ਜੀਣ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ —

ਸੱਚ ਬੋਲੋ

ਮਿਹਨਤ ਕਰੋ

ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ

ਸੇਵਾ ਕਰੋ

ਪਿਆਰ ਕਰੋ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਬੀਜ ਬੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖਿੜ ਰਹੇ ਹਨ।

> “ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ, ਤੇਰੇ ਭਾਣੇ ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ।