(ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ) 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਯੁੱਗ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਦਾ ਯੁੱਗ ਹੈ। ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਤਕਨੀਕ ਹੈ ਜੋ ਉਦਯੋਗਾਂ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਆਕਾਰ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ।
ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ । ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਣ, ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣ।
ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
• ਨੈਰੋ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (ਕਮਜ਼ੋਰ AI): ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਾਇਸ ਅਸਿਸਟੈਂਟ)।
• ਜਨਰਲ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (ਮਜ਼ਬੂਤ AI): ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤਕ ਰੂਪ ਦਾ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੌਧਿਕ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖੇਗਾ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੂਪ ਹਾਲੇ ਵਿਕਾਸਧੀਨ ਹੈ।
ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਮਸ਼ੀਨ ਲਰਨਿੰਗ (ML), ਡੀਪ ਲਰਨਿੰਗ, ਨੈਚਰਲ ਲੈਂਗਵੇਜ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ (NLP) ਅਤੇ ਨਿਊਰਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਸੰਯੋਜਨ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਡੇਟਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਟਰਨ ਸਿੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ
ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਹੁਣ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਬਲਕਿ ਇਹ ਆਮ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
• ਸਿਹਤ ਸੇਵਾ: ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਡਾਇਗਨੋਸਟਿਕਸ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਰੋਬੋਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
• ਵਿੱਤ: ਠੱਗੀ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਕਰੇਡਿਟ ਸਕੋਰਿੰਗ ਅਤੇ ਐਲਗੋਰਿਦਮਿਕ ਟਰੇਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਸਿੱਖਿਆ: ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਸਿੱਖਣ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਟਿਊਟਰਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
• ਖੇਤੀਬਾੜੀ: ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਉਪਜ ਦੀ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਅਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
• ਰੇਟੇਲ: ਚੈਟਬੋਟ, ਇਨਵੈਂਟਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ ਇੰਜਣਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਗਾਹਕ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
• ਆਵਾਜਾਈ: ਸਵਾਇਤ ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਸਮਾਰਟ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਸਿਸਟਮ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੇ ਫਾਇਦੇ
• ਵਧੀਆ ਕੁਸ਼ਲਤਾ: ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਸੈੱਸ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
• ਲਾਗਤ ਦੀ ਬਚਤ: ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਨਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੀ ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
• 24/7 ਉਪਲਬਧਤਾ: ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਚੱਲਦੇ ਉਪਕਰਨ ਬਿਨਾਂ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ 24 ਘੰਟੇ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
• ਸੁਧਰੇ ਹੋਏ ਫ਼ੈਸਲੇ ਬਣਾਉਣਾ: ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਡੇਟਾ-ਆਧਾਰਿਤ ਫ਼ੈਸਲੇ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਾਇਦਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ:
• ਨੌਕਰੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਪਨ: ਆਪਸੀਕਰਨ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਨੌਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਗਾਹਕ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ।
• ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਦੇ ਮੁੱਦੇ: ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਅਕਸਰ ਵੱਡੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਡੇਟਾ ਦੀ ਲੋੜ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਸੰਬੰਧਿਤ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ।
• ਅਣਚਾਹੇ ਨਤੀਜੇ: ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਉਸ ਡੇਟਾ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਪੂਰਵਾਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ‘ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਢਾਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਣ ਚਾਹੇ ਨਤੀਜੇ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।
• ਸੁਰੱਖਿਆ ਖਤਰਿਆਂ: ਸਾਈਬਰ ਹਮਲੇ, ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੇ ਦੁਰਉਪਯੋਗ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਰੂਪ
ਸਰਕਾਰਾਂ, ਤਕਨੀਕੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਖੋਜਕਾਰ ਹੁਣ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਬਣਾਉਣ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਕਿ ਇਹ ਨੈਤਿਕ, ਪਾਰਦਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸੁਖਾਲੀ ਹੋਵੇ। ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੁਰਉਪਯੋਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰਾਈ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੇ ਹੋਰ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਿਆਣੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿਗਿਆਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ
ਵਿਗਿਆਨ ਅਧਿਆਪਕ
ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ’ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਹੇਠ ਦਿਤਾ ਲਿੰਕ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samaj
 |
|
