ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ – ਭੋਜਨ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੁੱਧ, ਫਲ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਸਨੈਕਸ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਭੋਜਨ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਅਤੇ ਨਮੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਲਾਸਟਿਕ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੜਦਾ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਜਿਹੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਗੇ ਬਲਕਿ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕ ਸਕਣਗੇ।
ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਹਸਨੁਦੀਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਂਡੀ ਦਿਰਾਪਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬਾਇਓਡੀਗ੍ਰੇਡੇਬਲ ਫੂਡ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਫਿਲਮ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਪੌਲੀਲੈਕਟਿਕ ਐਸਿਡ (PLA) ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਪੌਦਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇੱਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਹੈ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮਾਈਕ੍ਰੋਕ੍ਰਿਸਟਲਾਈਨ ਸੈਲੂਲੋਜ਼ (MCC) ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬਿਊਟੀਲੇਟਿਡ ਹਾਈਡ੍ਰੋਕਸਾਈਟੋਲੂਇਨ (BHT) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੋਜ 5 ਮਈ, 2026 ਨੂੰ ਔਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2027 ਵਿੱਚ ASEAN ਜਰਨਲ ਫਾਰ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਇਨ ਮਟੀਰੀਅਲਜ਼ ਦੇ ਭਾਗ 6 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
PLA ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਨੁਕੂਲ ਪਲਾਸਟਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਘਟਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਜਿੰਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੋਕਦਾ। ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਜਲਦੀ ਖਰਾਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਵਿਗਿਆਨੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ PLA ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਸ ਖੋਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸੈਲੂਲੋਜ਼ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫਰਮੈਂਟ ਕੀਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜੋ “ਨਾਟਾ ਡੀ ਕੋਕੋ” ਨਾਮਕ ਜੈਲੀ ਵਰਗੇ ਭੋਜਨ ਪਦਾਰਥ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ, ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ੇਦਾਰ ਸੈਲੂਲੋਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਸੈਲੂਲੋਜ਼ ਨੂੰ ਮਾਈਕ੍ਰੋਕ੍ਰਿਸਟਲਾਈਨ ਸੈਲੂਲੋਜ਼ (MCC) ਪਾਊਡਰ ਵਿੱਚ ਸੋਧਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ PLA ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਇਆ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਤਿੰਨ ਪਤਲੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ BHT ਸਿਰਫ਼ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਦੋ ਪਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਭੋਜਨ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੌਰਾਨ ਫਿਲਮ ‘ਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ MCC ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਤਰਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰੀਅਲ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਣੇ MCC ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਰਵਾਇਤੀ MCC ਨਾਲ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ MCC ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਫਿਲਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਘਟਦੀ ਗਈ।
ਸੂਖਮ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਨਾਰੀਅਲ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਣੀ MCC ਫਿਲਮ ਦੀ ਬਣਤਰ ਬਹੁਤ ਸੰਖੇਪ, ਇਕਸਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਭਵ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੈਲੂਲੋਜ਼ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਉੱਚ ਰੇਸ਼ੇਦਾਰ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਰਵਾਇਤੀ MCC ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਨਤੀਜੇ ਦਿੱਤੇ।
ਇਸ ਨਵੀਂ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਨੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਦੱਬ ਕੇ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਲਗਭਗ 28.86 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ 25 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਦਰ ਹੋਰ ਬਾਇਓਡੀਗ੍ਰੇਡੇਬਲ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ‘ਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਫਿਲਮ ਆਕਸੀਜਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਲਚਕਦਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭੋਜਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਫੈਕਟਰੀ ਪੈਕਿੰਗ, ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤੋਂ ਦੌਰਾਨ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਟੀਚਾ ਅਜਿਹੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਲਚਕਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਸਹੀ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ।
‘ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ’ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਹੇਠ ਦਿਤਾ ਲਿੰਕ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samajweekly
