ਬੇਮੌਸਮੀ ਬਰਸਾਤ ਨੇ ਕਣਕ ਦਾ ਝਾੜ ਘਟਾਇਆ, ਕਿਸਾਨ ਸੰਕਟ ‘ਚ — ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਰਾਹਤ ਦੀ ਮੰਗ

    (ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ)   ਪੰਜਾਬ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਭਾਰਤ ਦਾ ਅੰਨਦਾਤਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਾਰ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਕਰਾਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਰਚ–ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਬੇਮੌਸਮੀ ਬਰਸਾਤ, ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਗੜੇਮਾਰੀ ਨੇ ਪੱਕੀ ਖੜੀ ਕਣਕ ਦੀ ਫਸਲ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ। ਵਾਢੀ ਦੇ ਐਨ ਮੌਕੇ ਆਈ ਇਸ ਆਫ਼ਤ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਸਾਲ ਭਰ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਫੇਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਧਾਰਿਤ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ‘ਤੇ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਅਸਰ ਪੈਣ ਦੇ ਆਸਾਰ ਬਣ ਗਏ ਹਨ।ਬੇਮੌਸਮੀ ਮੀਂਹ ਦਾ ਕਣਕ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਤਬਾਹਕੁਨ ਅਸਰ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਫਸਲ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦਾਣਾ ਕਾਲਾ ਪੈਣ, ਅੰਕੁਰਿਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਕੁਆਲਟੀ ਘਟਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੱਥੇ ਫਸਲ ਡਿੱਗੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ 15 ਤੋਂ 40 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਝਾੜ ਘਟਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਕਾਰਨ ਕੰਬਾਈਨਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਰੁਕ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਾਢੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਰੀ ਹੋਈ। ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਦਾਣਿਆਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਦਾਣੇ ਦਾ ਰੰਗ ਬਦਲਣ, ਨਮੀ ਵਧਣ ਅਤੇ ਭਾਰ ਘਟਣ ਕਾਰਨ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦਾ ਵਾਜਬ ਭਾਅ ਮਿਲਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰੀਦ ਏਜੰਸੀਆਂ ਵੀ ਨਮੀ ਦੇ ਮਿਆਰ ਕਾਰਨ ਖਰੀਦ ਤੋਂ ਕੱਤਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਖੇਤ ਸੁੱਕਣ ਦੀ ਉਡੀਕ, ਵਧਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨੀ ਫਸਲ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਖਰਚੇ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਚਿੰਤਾ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।ਇਸ ਆਫ਼ਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਸਰ ਮਾਝਾ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਾਫ਼ੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਗਿਰਦਾਵਰੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਬੋਝ ਹੇਠ ਦੱਬਿਆ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਵਾਰ ਦੋਹਰੀ ਮਾਰ ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਡੀਜ਼ਲ, ਖਾਦ ਅਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਲਾਗਤ ਵਧ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਝਾੜ ਘਟਣ ਅਤੇ ਘੱਟ ਭਾਅ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਆਮਦਨ ‘ਚ ਵੱਡੀ ਕਮੀ ਆਉਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਅਗਲੀ ਫਸਲ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਕਟ ਦੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਅਤੇ ਢੁਕਵੇਂ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਜਤਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਰਦਾਵਰੀ ਕਰਵਾ ਕੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਸਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 20 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਸਿੱਧਾ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਦੀ ਸੀਮਾ 12 ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 14 ਫੀਸਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਭਿੱਜੀ ਕਣਕ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਅ ‘ਤੇ ਵਿਕ ਸਕੇ, ਅਤੇ ਰੰਗ ਜਾਂ ਦਾਣੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਕਟੌਤੀ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫਸਲੀ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰਕੇ ਵਿਆਜ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਦੇ ਬਿਜਲੀ ਬਿੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਛੂਟ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸਾਨ ਅਗਲੀ ਫਸਲ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਸਕਣ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਫਸਲ ਬੀਮਾ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਸਬੰਧੀ ਸੂਚਨਾ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਿਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਫਸਲ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਰੀੜ੍ਹ ਉੱਤੇ ਵੱਜਿਆ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਸ ਸੰਕਟ ਵੇਲੇ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਗ਼ਲਤ ਨਤੀਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਰਾਹਤ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਅੰਨਦਾਤੇ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਬਣਾਇਆ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਕਿਸਾਨ ਬਚੇਗਾ, ਤਾਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਰਹੇਗਾ।