(ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ) ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਚਾਈ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਜੀਵਨ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਅਮਨ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸੱਚਾ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਭਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਦਾ ਸੱਚ ਦੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1621 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਭਾਵਨਾ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੇਵਾ, ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਚੱਲਣਾ ਸਿੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਆਤਮਕ ਉੱਚਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਭ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸੱਚ ਬੋਲਣ, ਡਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਈ ਸਥਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ, ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਭਾਈਵਾਲਤਾ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਫੈਲਾਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਤੇ ਨਿਰਭਉ ਜੀਵਨ ਜੀਊਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ।
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਤਿਆਗਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਨੇ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜਾਨ ਦੇਣਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਮਨੁੱਖਤਾ, ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ “ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ” ਕਹਾਏ — ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਆਸਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ।
ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਸਿਰਫ਼ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਪੂਰੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ‘ਤੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਥੋਪਣਾ ਗਲਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਹਰ ਇਕ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਜਾਂ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਜਬਰ ਕਰਨਾ ਧਰਮ ਦੀ ਅਸਲ ਆਤਮਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਅਨਿਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸੱਚਾ ਧਾਰਮਿਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕਹੇ।
ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ ਲਈ ਡਟੇ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਸੱਚੀ ਬਹਾਦਰੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸੱਚਾਈ, ਨੇਕੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਚੱਲੀਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਸੱਚੇ ਰਖਵਾਲੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਾਨੂੰ ਸੱਚਾਈ, ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ ਅੱਤਰੀ
ਅਧਿਆਪਕ (ਕਪੂਰਥਲਾ)
8427791277
