ਸਤਿਗੁਰਿ ਅਮਾਨਤਿ ਤਿਸ ਭਾਂਵਦੇ

 (ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ)  ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹਰ ਕੋਨੇ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਵਸੇ ਸਿੱਖ ਹਰ ਦਸੰਬਰ, ਮਹੀਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਮਹਾਨ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਦਸੰਬਰ 1704 ਵਿੱਚ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੜਾਈ ਇੱਥੇ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ (9) ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ (7), ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ‘ਤੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਮਾਤਾ – ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ (18) ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ (14) ਵੀ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਬਾਅਦ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ

ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ‘ਤੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਸੀ?

ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਫੌਜ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। 1699 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰਾ ਸਮਝਿਆ ਸੀ। ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਰਹੇ ਸਨ।

1704 ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਹਮਲੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਮੁਗਲਾਂ, ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਭੀਮ ਚੰਦ ਅਤੇ ਹੰਦੂਰੀਆ ਰਾਜਾ ਰਾਜਾ ਹਰੀ ਚੰਦ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ, ਲਾਹੌਰ, ਜਲੰਧਰ, ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਅਤੇ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਪਲਾਈ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਗਾਂ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ, ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਗਵਰਨਰਾਂ ਨੇ ਕੁਰਾਨ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕੋਈ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (ੰਘਫਛ) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ 20 ਦਸੰਬਰ, 1704 ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਹੁੰ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੁ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਸਰਸਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ‘ਤੇ ਲੜਾਈ

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਰਿਆ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਝੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਸਿਪਾਹੀ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਹਿ ਗਏ ਸਨ। ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਿੰਨ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਮਾਲਵੇ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਗੁਰੂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ 40 ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਮਾਤਾ ਗੁਜਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜੋ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਸਰਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ।

ਅੱਜ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੋੜਾ ਸਾਹਿਬ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਰਸਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇੱਕ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਨਾਹ ਲਈ ਸੀ। ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੜਾਈ ਇੱਥੇ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਦੋਵਾਂ ਨੇ 22 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਜਦ ਕਿ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਵਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ, ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਿੰਡ ਖੇੜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੰਗੂ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਰਸੋਈਏ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਤੋਂ ਭਰਮਾਏ ਗਏ ਗੰਗੂ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਾਦੀ ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਨਵਾਬ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਨੇ 81 ਸਾਲਾ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ 7 ਅਤੇ 9 ਸਾਲ ਦੇ ਦੋ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ – ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਠੰਢ ਸੀ।

ਜਦੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੰਨ-ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਬਦਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੇ ਧਰਮ ਬਦਲਣ ਜਾਂ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਅਸਫਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਇੱਟ ਵਿਚ ਚਿਣਵਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਨਵਾਬ ਸ਼ੇਰ ਖਾਨ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਮੁਸਲਿਮ ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ।

ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਬਦਲਾਂਗੇ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ ਵਾਂਗ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇਵਾਂਗੇ, ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਰਾਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਦਿੱਤਾ, ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ!

ਧਰਮ ਨ ਖੋਵੈ ਹਮ ਕਲਨੀ ਕਰਾ, ਜਤ ਸਤਿ॥ ਰਾਖਨ ਕਾਲ ਭੈ ਖੰਡ ਆਜ ਹੈ।

ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਡਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗੇ; ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਜਥੇ ਸੱਥ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਾਂਗੇ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਡਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਜਦ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਜਿੱਤ ਗਿਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੰਧ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਵੀ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਡਟ ਕੇ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਦੋ ਜਲਾਦਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲੇ ਵੱਢ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸੇ ਦਿਨ, ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਸਦਮੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਦਿਹ ਤਿਆਗ ਗਏ।

ਗੁਰੂ ਅਬਿਨਾਸੀ ਪਿਤਾ ਮਾਰ ਨਹਿ ਸਕੈ, ਕਾਇਰ ਹੋ ਭਾਜਂ ਗੁਰੂ ਕੋਈ ਗਾਜ ਹੈ ॥੫॥

ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਜਿੱਤ ਹਨ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਦਾ! ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਾਹਮਣੇ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਡਰਪੋਕ ਬਣ ਕੇ ਭੱਜੀਆਂ ਸਨ “ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਗਰਜਦੇ ਸਨ!” (ਅਜਿਹੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਮੁਗਲ ਜਰਨੈਲ ਖਵਾਜਾ ਮਰਦੂਦ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਕੰਧ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ: ਉਹ ਖਵਾਜਾ (ਜੋ ਕੰਧ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ) ਇੱਕ ਬਹਾਦਰ ਆਦਮੀ ਵਾਂਗ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਹਾਏ! ਜੇ ਮੈਂ ਉਸਦਾ (ਖਵਾਜਾ ਦਾ) ਚਿਹਰਾ ਦੇਖਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਦੂਜੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੰਦਾ। – ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਦੀ ਆਇਤ 34-35)।

ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ, ਸਰਹੰਦ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।

ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਦੌਰਾਨ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਸ਼ਾਹੀ ਮੁਗਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਥਾਨਕ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ। ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਮੁਗਲਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉੱਚ ਜਾਤੀਆਂ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰੋਏ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਉੱਚੇ ਆਤਮ-ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਉਦਾਰ, ਦਿਆਲੂ, ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ।

ਜੰਗ ਦੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਦੇ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹੈ ਸਜਦੇ ਅਤੇ ਸਰਵ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅੱਗੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਮ, ਜਾਤ, ਜਾਂ ਲੰਿਗ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇਕਲੌਤੇ ਗੁਰੂ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜਾਦਿਆ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜੋ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸਨ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਤੋਂ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲਈ।

ਮੁਗ਼ਲ ਪਠਾਣ ਕੇ ਹਰਕਾਂ ਦੇ ਦਲ ਹਾਰੇ, ਮੁਖ ਵਿਚ ਘਾਸ ਲੈ ਯਾ ਅੱਲਾ ਗਾਂਵਦੇ।

ਮੁਗਲਾਂ, ਪਠਾਣਾਂ ਅਤੇ ਤੁਰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬਟਾਲੀਅਨਾਂ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਫੇਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਘਾਹ ਲੈ ਕੇ (ਭਾਵ ਅਧੀਨਗੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ) ਉਹ ਪੁਕਾਰੇ, ‘ਅੱਲ੍ਹਾ! ਅੱਲ੍ਹਾ!’

ਕੇਈ ਉਮਰਾਵ ਮਾਰੇ ਹੌਸਲਾ ਉਚੇਰਾ ਧਾਰੇ, ਹੋ ਗਏ ਹੋ ਗੁਰ ਫਤੇ ਕੋ ਬੁਲਾਵਦੇ।

ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਕਈ ਮੁਗਲ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਆਖਰਕਾਰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਫਤਹਿ (ਜਿੱਤ ਦਾ ਜੈਕਾਰਾ) ਗਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਸਤਿਗੁਰਿ ਅਮਾਨਤਿ ਤਿਸ ਭਾਂਵਦੇ॥

ਗੁਰੂ ਜੀ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇਖ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਉੱਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਕੀਤਾ – ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੇ ਅਮਾਨਤ (ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੌਂਪੀ ਸੀ, ਭਾਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ) ਹੁਣ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਸਦੀਵੀ ਘਰ (ਸਚਖੰਡ) ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।

‘ਸਮਾਜਵੀਕਲੀ’ ਐਪਡਾਊਨਲੋਡਕਰਨਲਈਹੇਠਦਿਤਾਲਿੰਕਕਲਿੱਕਕਰੋ
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samajweekly