ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਰਾਜਬੰਸ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ

ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ ਯੂ ਕੇ

ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ
ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਸਾਹਿਤ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਇਸਨੂੰ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਸਾਹਿਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਾਹਿਤ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਅਪੀਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਸਾਹਿਤ ਸੁੰਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਜਾਂ ਉਸਨੂੰ ਅਮੀਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਕੀਮਤੀ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਗਠਨ (UNO) ਨੇ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਣ ਦੇ ਉਪਬੰਧ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਗਠਨ (UNO) ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ-ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ UNESO, ਇਸਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿੰਗ, ਨੇ ਇੱਕ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ – ‘ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਛੱਡੀ ਨਾ ਜਾਵੇ’। ਇਸ ਐਲਾਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਿਆਪਕ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਰਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰੇ ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾ ਗੁਆਈਏ।

 ਰਾਜਬੰਸ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਵਿਮੋਚਨ
ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿਲੀਗੁੜੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਾਡੇ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਬੰਸ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ – ਰਾਜਬੰਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਾਕਾਂਸ਼, ਮੁਹਾਵਰੇ ਅਤੇ ਬੁਝਾਰਤਾਂ: ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਆਇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਬੰਸ਼ੀ ਚਿਲਕਸ ਅਤੇ ਸੋਲੋਕ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਲੇਖਕ ਵਿੰਗ ਕਮਾਂਡਰ ਡਾ. ਰਣਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਮੰਡਲ (ਸੇਵਾਮੁਕਤ), ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਚਿੰਤਕ ਹਨ। ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਰਿਲੀਜ਼ ਸਮਾਰੋਹ 19 ਦਸੰਬਰ 2025 ਨੂੰ ਪ੍ਰੈਸ ਕਲੱਬ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਡਾ. ਯੂ.ਐਨ. ਸਿੰਘ, ਸਾਬਕਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਸੈਂਟਰਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਲੈਂਗੂਏਜ (ਸੀਆਈਆਈਐਲ), ਮੈਸੂਰ ਸਨ। ਇਹ ਤਿੰਨ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਕਿਤਾਬ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ – ਰੂਪਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਇੰਡੀਆ ਲਿਮਟਿਡ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ

ਇਹ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ 2500 ਰਤਨ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇ (ਚਿਲਕਾ ਅਤੇ ਸੋਲੋਕ), ਜੋ ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਲਗਭਗ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਨੁਭਵੀ ਲੇਖਕ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮੂਲ ਬੁਲਾਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਚਿਲਕਾ ਅਤੇ ਸੋਲੋਕ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਸੀ।

ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਮੁਖਬੰਧ

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਰੰਪਰਾ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਕਿਤਾਬ ਮੁਖਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੁਖਬੰਧ ਤਿੰਨ ਉੱਘੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ – ਡਾ. ਦੀਪਕ ਕੁਮਾਰ ਰਾਏ, ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ, ਰਾਏਗੰਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਡਾ. ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਰਾਓ, ਸਕੱਤਰ, ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਭੋਗੀਰਥ ਦਾਸ, ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਰਾਜਬੰਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਜੋ ਪੰਚਾਨਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੂਚ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਬੰਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਸਾਧਾਰਨ ਅਤੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਵੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਤਿੰਨ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਧਿਆਇ

ਕਿਤਾਬ ਦੀ 19 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਰਾਜਬੰਸ਼ੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਰਾਜਬੰਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਰਾਜਬੰਸ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਬੰਸ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਚਿਲਕਾ ਅਤੇ ਸੋਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਇਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਬੰਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਬੰਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਬੰਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜਬੰਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਅਸਾਮ, ਬਿਹਾਰ, ਮੇਘਾਲਿਆ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ। ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਕੋਚ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਆਖਰੀ ਮਹਿਲ ਅੱਜ ਵੀ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕੂਚ ਬਹਿਰ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਰਾਜਬੰਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ 8ਵੇਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਨੇ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਨੂੰ ‘ਭਾਸ਼ਾ ਸਨਮਾਨ: 2010’ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਾਜਬੰਸ਼ੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ, ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਅਤੇ ਡੀ. ਲਿਟ ਡਿਗਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇੱਕ ਰਾਜਬੰਸ਼ੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਅਸਾਮ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਲਗਭਗ 8 ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਆਪਣੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।

ਰਾਜਬੰਸ਼ੀ ਚਿਲਕਸ ਅਤੇ ਸੋਲੋਕ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਮਹੱਤਵ

ਰਾਜਬੰਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਚਿਲਕਸ ਅਤੇ ਸੋਲੋਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਾਕਾਂਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਛੇ ਅਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ 2500 ਚਿਲਕਸ ਅਤੇ ਸੋਲੋਕ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜ, ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਚਿਲਕਸ ਅਤੇ ਸੋਲੋਕ ਮਨੁੱਖੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ, ਇਮਾਨਦਾਰ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋਣਾ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਹੁਨਰ ਹੋਣਾ ਆਦਿ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕਬੀਰ ਦੇ ਦੋਹੇ ਅਤੇ ਰਾਜਬੰਸ਼ੀ ਚਿਲਕਾਂ ਅਤੇ ਸੋਲੋਕ

ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਦੋਹੇ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ? ਸਾਹਿਤਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਦੋਹੇ ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੋਹੇ, ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸੁਖਦਾਇਕ ਤਾਲਬੱਧ ਛੰਦ ਜਾਂ ਦੋਹੇ ਹਨ ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਹਿਤਕ ਟੁਕੜੇ ਹਨ ਬਲਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਚਿਲਕਾਂ ਅਤੇ ਸੋਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਹ ਖਾਸ ਰਾਜਬੰਸ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੀਮਤੀ ਦੋਹੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਚਿਲਕਿਆਂ ਅਤੇ ਸੋਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਅੰਸ਼
ਕੁਝ ਚਿਲਕਿਆਂ ਅਤੇ ਸੋਲੋਕ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਉੱਤਮਤਾ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਵਜੋਂ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ, ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ:-
(ੳ)  ਜਲਦੀ ਉੱਠਣ ਅਤੇ ਕਸਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਲਾਹ:
“ਸਕਾਲ ਬੈਕਾਲ ਮਾਤਹਤ ਜਾਤ।
ਤਾਰ ਕਰੀ ਬੈਦਿਆ ਨਾ ਪਾਏ।

ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ: ‘ਸਕਾਲ ਬੈਕਾਲ’: ਸਵੇਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ; ‘ਮਾਤਹਤ ਜਾਤ’: ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ‘ਤਾਰ ਕਰੀ’: ਉਸਦਾ ਪੈਸਾ; ‘ਬੈਦਿਆ ਨਾ ਪਾਏ’: ਕਿਸੇ ਡਾਕਟਰ ( Vaid) ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਅਰਥ: ਇਹ ਵਾਕੰਸ਼ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤਾਂ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰੱਖ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
‘ਜੋ ਸਵੇਰੇ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ,
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਸੇ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।’
(ਅ) ਨਿੱਜੀ ਸਫਾਈ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ:
ਸਕਾਲ ਸੰਧਾ ਸਨਾਣ,
ਜਮ ਰਾਜਾ ਪਾਲੀ ਜਾਨ।
ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ: ‘ਸਕਾਲ ਸੰਧਾ ਸਨਾਣ’: ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਨਹਾਉਣਾ; ‘ਜਮ ਰਾਜਾ’: ਮੌਤ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ‘ਪਾਲੀ ਜਾਨ’: ਭੱਜਣਾ।
ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਅਰਥ: ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੀ ਵਧਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਾਈ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ।
ਜੋ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੋ ਵਾਰ ਨਹਾਉਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਮਿਲੇਗੀ।’
(ੲ) ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ ਦੀ ਲੋੜ:
ਮਾਂਸਤ ਮਾਸ ਬਾੜੇ, ਘਿਉਏ ਬਾੜੇ ਬਲ
ਦੁਧੋਤੇ ਬਿਰਜਿਆ ਬਾੜੇ, ਆਰ ਸਾਗੋਤ ਬਾੜੇ ਮਲ।
ਦੁਧੋਤੇ ਬਿਰਜਿਆ ਬਾੜੇ, ਆਰ ਸਾਗੋਤ ਬਾੜੇ ਮਲ।

ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ: ‘ਮਸਤ ਮਾਸ ਬਰੇ’: ਮਾਸ ਦੇ ਸੇਵਨ ਨਾਲ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ‘ਘਿਉਏ ਬਾਰੇ ਬਾਲ’: ਸਪੱਸ਼ਟ ਮੱਖਣ ਦੇ ਸੇਵਨ ਦੁਆਰਾ; ‘ਬਾਰੇ ਬਾਲ’: ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ; ‘ਦੁਧੋਤੇ ਬਿਰਜਿਆ ਬਾਰੇ’: ਦੁੱਧ ਦੇ ਸੇਵਨ ਨਾਲ, ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਜੀਵਨਸ਼ਕਤੀ ਵਧਦੀ ਹੈ; ‘ਆਰ ਸਾਗੋਤ ਬਾਰੇ ਮਲ’: ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੇਵਨ ਨਾਲ, ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਅੰਤੜੀ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਅਰਥ: ਮਾਸ, ਸਾਫ਼ ਮੱਖਣ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਸਿਹਤ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ।
‘ਮਾਸ ਖਾਣ ਨਾਲ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ,
ਸਾਫ਼ ਮੱਖਣ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦੁੱਧ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਜੀਵਨਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ,
ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ।’
(ਸ) ਫਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਖਾਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ:
ਅਸਾਲ ਆਮ ਕਾਟੋਲ,
ਘਿੱਟੁਰ ਢੱਕ ਜੰਬੂਰਾ;
ਗੱਕੁਮਾਰੀ ਪਾਣੀਆਲ,
ਕੁਕਲੀ ਠਾਕਾ ਹੈਡਾ

ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ: ‘ਅਸਾਲ ਆਮ ਕਾਟੋਲ’: ਰਸੀਲੇ ਅੰਬ ਅਤੇ ਕੱਠਲ਼  ‘ਘਿੱਟੁਰ ਢੱਕ ਜੰਬੂਰਾ’: ਇੱਕ ਕੱਦੂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਅੰਗੂਰ; ‘ਗੱਕੂਮਾਰੀ ਪਾਣੀਆਲ’: ਇੱਕ ਰੁੱਖ-ਪੱਕਾ ਪੈਨਿਆਲ (ਆਲੂਪ); ‘ਕੁਕਲੀ ਠਾਕਾ ਹੈਇੱਡਾ’: ਸਾਬਣ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰੁੱਖ।
ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਅਰਥ: ਘਰ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੇਕਰ ਹਾਊਸਿੰਗ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਹੋਣ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ।
ਇੱਕ ਘਰ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਹੋਣ, ਅੰਬ, ਕੱਠਲ਼,  ਆਲੂਬੁਖਾਰਾ ਅਤੇ ਬੇਰੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ।’
 (ਹ) ਇੱਕ ਹਰੇ ਭਰੇ ਹਾਊਸਿੰਗ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਚੰਗਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ:
ਬਾਰੀਰ ਸ਼ੁਭੰਕਰ ਕਾਲਾਗਾਚੀ, ਨਾਇਰਕੋਲ,
ਕਾਲੀਰ ਸ਼ੋਭਾ ਹੋਇਲ ਝਰੀ;
ਨਾਇਰਕੋਲ ਸ਼ੁਭੰਕਰ ਸੋṅਾਮੀ ਪਰਧਾਨ,
ਬਿਚਨਾਰ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਰੀ।
ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ: ‘ਬਾਰੀਰ ਸ਼ੁਭੰਕਰ ਕਾਲਾਗਾਚੀ, ਨਾਇਰਕੋਲ’: ਇੱਕ ਘਰ ਸੁੰਦਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਕੇਲੇ ਅਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ;

‘ਕਾਲੀਰ ਸ਼ੋਭਾ ਹੋਇਲ ਝਰੀ’: ਘਰ ਦਾ ਵਰਾਂਡਾ ਸਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਹੱਥ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਹੋਵੇ; ‘ਨਾਇਰਕ ਸ਼ੁਭੰਕਰ ਸਵਾਮੀ ਪਰਧਾਨ’: ਇੱਕ ਵਿਆਹੀ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ‘ਬਿਚਨਾਰ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਰੀ’: ਪਤਨੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਬਿਸਤਰਾ ਸੰਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਅਰਥ: ਇੱਕ ਘਰ ਸੁਹਾਵਣਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹਰਿਆਲੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਉਪਕਰਣ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪਤੀ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਇੱਕ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਬੰਧਨ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਬਿਸਤਰਾ ਸੁੰਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

‘ਘਰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਉੱਚੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ,  ਜੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵਰਾਂਡਾ ਵਧੀਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੇ ਪਤਨੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬਿਸਤਰੇ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।’

(ਕ) ਸਹੀ ਭੋਜਨ ਆਦਤ ਲਈ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ:
ਦੁਦੇ ਨੁਨੇ ਖਾਬੂ ਨਾ,
ਅਸਾਤਲੇ ਜਾਬੂ ਨਾ।
ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ: ‘ਦੁਦੇ ਨੁਨੇ’: ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਨਮਕ; ‘ਖਾਬੂ ਨਾ’: ਇਕੱਠੇ ਸੇਵਨ  ਨਹੀਂ  ਕਰਨੇ  ; ‘ਅਸਾਤਲੇ ਜਾਬੂ ਨਾ’: ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਅਰਥ: ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਨਮਕ ਦਾ ਇਕੱਠੇ ਸੇਵਨ ਸਿਹਤ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ। ‘ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਨਮਕ ਦਾ ਇਕੱਠੇ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚੋ, ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰਹੋਗੇ।’
(ਖ) ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਸਵੱਛਤਾ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ:

ਧਾਗਰੀਰ ਹਾਤੇ ਖਾਈ,
ਤੇਮੋ ਗੇਦਰੀਰ ਹਾਤੇ ਨਾ ਖਾ।

ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ: ‘ਧਾਗਰੀਰ’: ਸ਼ੱਕੀ ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲੀ ਔਰਤ (ਨਾਜਾਇਜ਼ ਸਬੰਧ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ); ‘ਹਾਤੇ ਖਾਈ’: ਤੁਹਾਨੂੰ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਅਤੇ ਪਰੋਸਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ; ‘ਤੇਮੋ’: ਪਰ; ‘ਗੇsਦਰੀ’: ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਗੰਦਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ‘ਹਾਤੇ ਨਾ ਖਾਈ’: ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।

ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਅਰਥ: ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਅਤੇ ਪਰੋਸਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਇੱਕ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਕਿ ਉਸਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ (ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਮਾਜਿਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਸ਼ੱਕੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ)।

‘ਸਫਾਈ ਭਗਤੀ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਇੱਕ ਰਸੋਈਏ ਨੂੰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭੋਜਨ ਪਰੋਸਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।’
 (ਗ)ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ:
ਗਮਜਾ ਖਾ ਮਾਂਜਾ,
ਆਪੀਂ ਖਾ ਕਾ,

ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ: ‘ਗਮਜਾ’: ਇੱਕ ਨਸ਼ੀਲਾ ਪਦਾਰਥ ਜਿਸਨੂੰ ਹਸੀ  (ਸੁੱਖਾ ਗਾਂਜਾ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ‘ਖਾ ਮਾਂਜਾ’: ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਾਕਤ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ‘ਆਫ਼ੀਂ’: ਅਫੀਮ; ‘ਖਾ ਕਾ’: ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਅਰਥ: ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।   ਹਸੀ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦਾ ਹੈ,
(ਘ) ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ:

ਸਤਿ ਸੰਗੇਗਾ ਸਵਰਗ ਬਾਸ,
ਆ-ਸਤਿ ਸੰਗੇਗਾ ਸਰਬੋਨਾਸ਼।

ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ: ‘ਸਤਿ ਸੰਗੇਗਾ’: ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ; ‘ਸਤਿ ਸੰਗੇਗਾ ਬਾਸ’: ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ‘ਆ-ਸਤਿ ਸੰਗੇਗਾ’: ਬੁਰੀ ਸੰਗਤ; ‘ਸਰਬਨਾਸ਼ ’: ਸਭ ਕੁਝ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਅਰਥ: ਜਦੋਂ ਕਿ ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਬੁਰੀ ਸੰਗਤ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚਿਲਕਾ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਲਾਹ ਜਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਆਮ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇੱਕ ਮਨਭਾਉਂਦੀ ਸੰਗਤ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ‘ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਵਿਅਕਤੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਗੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬੁਰੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਮਾਣ  ਸਨਮਾਨ  ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।’

(ਚ) ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਜੀਉਣਾ:

ਤੁਮਈ ਬਚਚਾ ਸਤਿਆਤ ਠਾਕ,
ਅੰਧਾਰ ਰਾਤਿਤ ਮਿਲਿਬੇ ਭਾਤ।

ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ: ‘ਤੁਮਈ ਬਚਚਾ ਸਤਿਆਤ ਠਾਕ’: ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਦੇ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਰਹੋ; ‘ਅੰਧਾਰ ਰਾਤਿਤ ਮਿਲਿਬੇ ਭਾਤ’: ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੋਗੇ।

ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਅਰਥ: ਇਹ ਚਿਲਕਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਨੈਤਿਕ ਮੁੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸੱਚ ਦੇ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ। ਭਾਵ ਸਾਚੇ ਮਾਰਗ ਚਲਦਿਆਂ  ਉਸਤਤ  ਕਰੇ ਜਹਾਨ । ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਚੱਲੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਜੀਵਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸੁਚਾਰੂ ਰਹੇਗਾ।’

(ਛ)ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੇਵਾ‘ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ:

ਧਰਮੇਰਤ ਆਗ ਨਿਜ੍ਰਿਤਾ ਪਾਚ

ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ: ‘ਧਰਮੇਰਤ ਆਗ’: ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਲਾਭ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ‘ਨਿਜ੍ਰਿਤਾ ਪਾਚ’: ਆਪਣਾ ਲਾਭ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਅਰਥ: ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖੀ ਗੁਣ ਹੈ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਾਕ: ਦਿਆਲੂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਲਾਭ ਪਹਿਲੀ ਚਿੰਤਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ – ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
(ਜ) ਸਹੀ ਵਾਸਤੂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ:

ਪੁਬੇ ਹਾਸ, ਪਸ਼ਚਿਮੇ ਬਾਸ਼,
ਉੱਤਰੇ ਗੁਆ, ਦਕਸ਼ਹਿਣੇ ਧੂਆ।
ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ: ‘ਪੁਬੇ ਹਾਸ’: ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਤਲਾਅ; ‘ਪਸ਼ਚਿਮੇ ਬਾਸ਼’: ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਬਾਂਸ ਦਾ ਬਾਗ; ‘ਉੱਤਰੇ ਗੁਆ’: ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਪਾਰੀ ਦਾ ਬਾਗ; ‘ਦਕਸ਼ਹਿਣੇ ਧੂਆ’: ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਾ।

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੋਟ: ਇਹ ਉਹ ਰਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪਾਲਣ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਅਰਥ: ਇੱਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੀ ਆਦਰਸ਼ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਲਾਅ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਬਾਂਸ ਦਾ ਬਾਗ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ, ਸੁਪਾਰੀ ਦਾ ਬਾਗ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

‘ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ,
ਇਸਦੇ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

(ਝ) ਵਿਅੰਗ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨਾ:

ਟੋਰ ਟਿਕਾਟ ਚਿੰਦਾ।
ਕੈਇਲੋਨ ਕਾ ਬਿੰਦਿਕ,

ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ: ‘ਕੈਇਲੋਨ ਕਾ’: ਸਿਲਾਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ; ‘ਬਿੰਦਿਕ’: ਸੂਈ ਵੱਲ; ‘ਟੋਰ ਟਿਕਾਟ’: ਤੁਹਾਡੇ ਕੁੱਲ੍ਹੇ ‘ਤੇ ਹੈ; ‘ਚਿਆਂਦਾ’: ਇੱਕ ਛੇਕ।

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੋਟ: ਇੱਥੇ, ਇੱਕ ਸੀਲਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਛੇਕ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਂਗਲ ਸੂਈ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਸਿਰੇ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਛੇਕ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਛੇਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੁਕਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਅਰਥ: ਇਹ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਕਈ ਕਮੀਆਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਹੈ, ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀਆਂ ਲੱਭਣ ਲਈ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।  ਇੱਕ ਸੀਲਾਈ ਸੂਈ ਦੀ ਨੋਕ ‘ਤੇ ਛੇਕ ਹੋਣ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਹੀ ਸੀਲਾਈ ਵਿੱਚ ਕਈ ਛੇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੀ?’

ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗਤਾ:

ਕਿਤਾਬ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਕ ਇਹ ਹਨ ਕਿ ਚਿਲਕਾ ਅਤੇ ਸੋਲੋਕ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਆਈਟਮ ਦੇ ਲੜੀਵਾਰ ਨੰਬਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਚਿਲਕਾ ਅਤੇ ਸੋਲੋਕ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਪਹਿਲਾਂ, ਰੋਮਨ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਸੰਕੇਤਾਂ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਆਪਕ ਬਣਾਇਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ 1500-1500 ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿਕ ਸੁਆਦ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਬਾਕੀ 1000 ਚਿਲਕਾ ਅਤੇ ਸੋਲੋਕ ਲਈ, ਰੋਮਨ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਬੰਸ਼ੀ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੇਂਟੇਸ਼ਨ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਬੰਸ਼ੀ ਵਾਕ ਬਣਤਰ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਇੱਕ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼:

ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਦਿਲਚਸਪ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।

ਕਿਤਾਬ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ:
ਸਿਰਲੇਖ: ਰਾਜਬੰਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਾਕਾਂਸ਼, ਮੁਹਾਵਰੇ ਅਤੇ ਬੁਝਾਰਤਾਂ: ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਆਇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਬੰਸ਼ੀ ਚਿਲਕਸ ਅਤੇ ਸੋਲੋਕ।
ਲੇਖਕ: ਵਿੰਗ ਕਮਾਂਡਰ ਡਾ. ਰਣਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਮੰਡਲ (ਸੇਵਾਮੁਕਤ)
824 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਰੰਗੀਨ, ਕੀਮਤ: 2395.00 ਰੁਪਏ।
ਉਪਲਬਧ ਹੈ: ਦਿੱਲੀ, ਬੰਗਲੌਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਸਿਲੀਗੁੜੀ, ਜਲਪਾਈਗੁੜੀ, ਕੂਚ ਬਿਹਾਰ, ਅਲੀਪੁਰਦੁਆਰ ਅਤੇ ਐਮਾਜ਼ਾਨ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਧੇਰੇ ਛੋਟ ਲਈ:

ਈਮੇਲ ਆਈਡੀ ‘ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ: [email protected];
ਮੋਬਾਈਲ +91-98441 94611