ਓਸ਼ੋ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰ ਦਿੱਤੇ
ਸਕੂਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਰੱਕੀਸ਼ੀਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਸੋਚ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
1980 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਓਸ਼ੋ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਸ਼ਰਮ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਓਰੇਗਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ
(ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ) ਗੁਰਭਿੰਦਰ ਗੁਰੀ : ਓਸ਼ੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਸ਼ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਦਾ ਜਨਮ 11 ਦਸੰਬਰ 1931 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਕੁੰਬਵਾਰ ਪਿੰਡ (ਜੀਵਨਕਾਲੀ ਨਗਰ, ਭੂਤਪੂਰਵ ਵਿਭਾਗ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਨਾਮ ਚੰਦਰਮੋਹਨ ਜਨਦਲ ਸੀ। ਓਸ਼ੋ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਲਗਨਸ਼ੀਲ ਸਨ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਓਸ਼ੋ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਦਿਖਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਕੀਤਾ। ਸਕੂਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਰੱਕੀਸ਼ੀਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਸੋਚ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਓਸ਼ੋ ਦੀਆਂ ਅਸਥਿਰ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਰਵਾਇਤਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜੂਨ 1951 ਵਿੱਚ ਜੌਰਫ਼ੜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਨਗਰ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਫਿਲਾਸਫੀ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹਨੇ ਨੈਚਰਲ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਓਸ਼ੋ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਪ੍ਰੇਮ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਅਸਲੀਅਤ ਦੇ ਮੂਲ ਸਵਾਲਾਂ ਵੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਲੱਗੇ।
ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚਰਚਾ
ਓਸ਼ੋ ਦੀ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਲੀਅਤ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਰਵਾਇਤਾਂ ਅਕਸਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਜਰੂਰੀ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੀ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਰਚਾ ਅਤੇ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਣ-ਸਿਖਾਉਣ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਮੌਲਿਕ ਸਵਾਲਾਂ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।
ਰਜਨੀਸ਼ ਅਸ਼ਰਮ ਤੇ ਪੁਣਾ ਫੇਜ਼
1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਓਸ਼ੋ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਅਸ਼ਰਮ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪੁਣਾ (ਪੂਨੈ), ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਹ ਅਸ਼ਰਮ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਛਾਤਰਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸਰਣਕਾਰਾਂ ਲਈ ਆਕਰਸ਼ਣ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ। ਓਸ਼ੋ ਨੇ ਇਸ ਅਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਕਈ ਧਿਆਨ ਤਕਨੀਕਾਂ, ਮੁਕਤੀ ਸੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਭਿਆਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ। ਇਹ ਦੌਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸੋਚ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਿਤ ਅਭਿਆਸ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੇ।
ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਓਰੇਗਨ ਵਿਵਾਦ
1970 ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਓਸ਼ੋ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਸ਼ਰਮ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਓਰੇਗਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਅਸ਼ਰਮ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰਵਾਇਤਾਂ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਓਸ਼ੋ ਦੇ ਅਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਕਈ ਵਿਵਾਦਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮੁਦਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਰਣਕਾਰਾਂ ਤੇ ਧਿਆਨ ਤਕਨੀਕਾਂ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਠਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਓਸ਼ੋ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਛੱਡ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਭਾਰਤ ਆਉਣਾ ਪਿਆ।
ਓਸ਼ੋ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ: ਧਰਮ, ਪ੍ਰੇਮ, ਧਿਆਨ, ਸਮਾਜ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਲੀਅਤ
ਓਸ਼ੋ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਚੇਤਨਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਹਨ: ਧਿਆਨ (Meditation): ਓਸ਼ੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ ਕਿ ਧਿਆਨ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਚੇਤਨਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਆਜ਼ਾਦੀ: ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ: ਓਸ਼ੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਉੱਚਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਜਰੀਆ ਸੀ। ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ: ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੀ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਬਹੁਤ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਵਿਵਿਧ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਵਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਮੰਨਿਆ।
ਵਿਵਾਦ, ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਗਲਤਫ਼ਹਮੀਆਂ
ਓਸ਼ੋ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਡੇ ਵਿਵਾਦ ਹੋਏ। ਇਹ ਵਿਵਾਦ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ: ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਸੋਚ ਧਾਰਮਿਕ ਰਵਾਇਤਾਂ ਦਾ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣਾ ਧਿਆਨ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਅਸ਼ਰਮ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਲੀਅਤ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਓਸ਼ੋ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮੁਦਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਵਿਵਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ-ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਸਾਬਤ ਹੋਏ।
ਮੌਤ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਓਸ਼ੋ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
ਓਸ਼ੋ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ 19 ਜਨਵਰੀ 1990 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਪੁਣਾ ਅਸ਼ਰਮ (ਹੁਣ “ਓਸ਼ੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ ਰਿਟ੍ਰੀਟ”) ਅੱਜ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਤੋਂ ਆਏ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਖੋਜੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਓਸ਼ੋ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਧਿਆਨ, ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਚੇਤਨਾ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਖ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ।
ਓਸ਼ੋ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਦੁਨੀਆ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਓਸ਼ੋ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦਰਸ਼ਨ, ਆਧੁਨਿਕ ਧਿਆਨ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਧੁਨਿਕ ਧਿਆਨ ਅਭਿਆਸ, ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਓਸ਼ੋ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਓਸ਼ੋ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲੀ ਆਤਮਿਕ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਵਾਇਤ ਜਾਂ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਗੁਰਭਿੰਦਰ ਗੁਰੀ
+447951 590424
ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ’ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਹੇਠ ਦਿਤਾ ਲਿੰਕ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samaj
