ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਕ੍ਰਿਏਟਿਨਿਨ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ, ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਲਈ ਹੋਰ ਟੈਸਟ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ

 ਲੁਧਿਆਣਾ   (ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ)   (ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਐੱਮ.ਏ.) ਸਿਹਤਮੰਦ ਗੁਰਦੇ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕੁੱਲ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਦੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚੋਂ ਫਜ਼ੂਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਟਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਫਲੂਇਡ ਲੈਵਲ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਲੈਕਟਰੋਲਾਈਟ ਬੈਲੈਂਸ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਨੂੰ ਵੀ ਰੈਗੂਲੇਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀਰਮ ਕ੍ਰਿਏਟਿਨਿਨ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਟੈਸਟ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ ਇਸੇ ਇੱਕ ਪੈਰਾਮੀਟਰ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਮੈਕਸ ਸੁਪਰ ਸਪੈਸ਼ਲਟੀ ਹਸਪਤਾਲ, ਸਾਕੇਤ ਦੇ ਨੈਫਰੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਰੀਨਲ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਚੇਅਰਮੈਨ ਡਾ: ਦਿਨੇਸ਼ ਖੁੱਲਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ* “ਕ੍ਰਿਏਟਿਨਿਨ ਇੱਕ ਵੈਸਟ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਹੈ ਜੋ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕ੍ਰਿਏਟਿਨ ਦੇ ਆਮ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਸਥਿਰ ਦਰ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਦੇ ਇਸਨੂੰ ਖੂਨ ਵਿੱਚੋਂ ਫਿਲਟਰ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਏਟਿਨਿਨ ਦਾ ਪੱਧਰ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਫਿਲਟਰੇਸ਼ਨ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਘਟਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਏਟਿਨਿਨ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪੱਧਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਡਾਕਟਰ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਅਕਸਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਟੈਸਟ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਸਾਨ, ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕ੍ਰਿਏਟਿਨਿਨ ਦੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸਿਰਫ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਾ ਹੀ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਮਰ, ਲਿੰਗ, ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ, ਡਾਇਟ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰੈੱਡ ਮੀਟ ਦਾ ਸੇਵਨ) ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਰਗੇ ਕਈ ਕਾਰਕ ਵੀ ਇਸਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਏਟਿਨਿਨ ਆਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਜਾਂ ਕੂਪੋਸ਼ਿਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੇ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸਦਾ ਪੱਧਰ ਘੱਟ ਦਿਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਏਟਿਨਿਨ ਇੱਕ ਲਾਭਕਾਰੀ ਟੈਸਟ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਮੰਨਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ । ਕਈ ਵਾਰ ਐਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੇ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਕ੍ਰਿਏਟਿਨਿਨ ਦਾ ਪੱਧਰ ਨਾਰਮਲ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲਗਭਗ 40–50% ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਘਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਬਦਲਾਅ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਡਾ: ਦਿਨੇਸ਼ ਨੇ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ* “ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕ੍ਰਿਏਟਿਨਿਨ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ ਕਿ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ। ਡੀਹਾਈਡ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ, ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਵਰਗੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਸਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕ੍ਰਾਨਿਕ ਕਿਡਨੀ ਡਿਜੀਜ਼ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋਣ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਮੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਏਟਿਨਿਨ ਸਿਰਫ ਫਿਲਟਰੇਸ਼ਨ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਰਦੇ ਦੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਜਿਵੇਂ ਇਲੈਕਟਰੋਲਾਈਟ ਬੈਲੈਂਸ, ਹਾਰਮੋਨ ਉਤਪਾਦਨ ਜਾਂ ਸਟ੍ਰਕਚਰਲ ਬਦਲਾਅ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਡਾਕਟਰ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਕਈ ਟੈਸਟਾਂ ਦੇ ਕਾਂਬੀਨੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ ਕ੍ਰਿਏਟਿਨਿਨ ਨਾਲ। EGFR (estimated glomerular filtration rate), ਜੋ BUN, ਸੀਰਮ ਕ੍ਰਿਏਟਿਨਿਨ ਅਤੇ ਸੀਰਮ ਸਿਸਟੈਟਿਨ C ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੇ ਖੂਨ ਨੂੰ ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਫਿਲਟਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਨਿਕ ਕਿਡਨੀ ਡਿਜੀਜ਼ ਦੀ ਸਟੇਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।“ਯੂਰੀਨ ਟੈਸਟ, ਜਿਵੇਂ ਯੂਰੀਨ ਐਲਬਿਊਮਿਨ ਜਾਂ ਐਲਬਿਊਮਿਨ-ਟੂ-ਕ੍ਰਿਏਟਿਨਿਨ ਰੇਸ਼ੋ (ACR), ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਯੂਰੀਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਗੁਰਦੇ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਏਟਿਨਿਨ ਨਾਰਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਵਾਧੂ ਟੈਸਟ ਜਿਵੇਂ ਬਲੱਡ ਯੂਰੀਆ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ (BUN), ਇਲੈਕਟਰੋਲਾਈਟ ਪੈਨਲ, ਅਲਟਰਾਸਾਊਂਡ ਵਰਗੀਆਂ ਇਮੇਜਿੰਗ ਸਟੱਡੀ ਜਾਂ ਸਿਸਟੈਟਿਨ C ਵਰਗੇ ਖਾਸ ਮਾਰਕਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੁਝ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸੀਰਮ ਕ੍ਰਿਏਟਿਨਿਨ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਟੈਸਟ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਮਾਪਦੰਡ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਕਈ ਕਾਰਕ ਇਸਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਗੁਰਦਾ ਬਿਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। EGFR, ਯੂਰੀਨ ਟੈਸਟ, ਕਲੀਨੀਕਲ ਹਿਸਟਰੀ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਇਮੇਜਿੰਗ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬਾਇਓਮਾਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਹੀ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਸਹੀ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਤਸਵੀਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਡਾਇਬਟੀਜ਼, ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਜਾਂ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨਿਯਮਿਤ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕੇ ਗੁਰਦੇ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।