(ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ) ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਇਨਸਾਨ ਦਾ natural ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਹੈ — ਅਸੀਂ ਇੱਕੋ ਇੱਕ species ਹਾਂ ਜੋ ਦੂਜੇ ਜਾਨਵਰ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦੇ ਹਾਂ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਬਾਲਗ ਹੋ ਕੇ। ਪਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪੀ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਨੇ ਢਲਣਾ ਵੀ ਸਿੱਖ ਲਿਆ।
*1. ਫਾਇਦੇ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?*
**ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ** **ਫਾਇਦਾ**
**Calcium** 1 ਗਿਲਾਸ = 300mg, ਹੱਡੀਆਂ-ਦੰਦਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ
**Complete Protein** 8g ਪ੍ਰਤੀ ਗਿਲਾਸ, 9 ਜ਼ਰੂਰੀ amino acids, ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦਾ
**Vitamin B12, D, A** B12 ਸਿਰਫ animal ਸਰੋਤਾਂ ‘ਚ, ਦਿਮਾਗ ਤੇ ਖੂਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ
**CLA, Butyrate** ਦੇਸੀ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ‘ਚ, gut health ਤੇ immunity ਲਈ ਚੰਗਾ
**Potassium** BP control ਕਰਨ ‘ਚ ਮਦਦ
*ਕਿਸਨੂੰ ਫਾਇਦਾ:* ਬੱਚੇ, ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, ਜਿਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
*2. ਨੁਕਸਾਨ ਕਦੋਂ ਹੁੰਦਾ?*
1. *Lactose Intolerance*: ਦੁਨੀਆ ਦੇ 65-70% ਬਾਲਗ ਦੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ੱਕਰ ‘lactose’ ਨਹੀਂ ਪਚਾ ਸਕਦੇ। ਪੰਜਾਬ/ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ‘ਚ 30-40% ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈ। *ਲੱਛਣ*: ਪੇਟ ਫੁੱਲਣਾ, ਗੈਸ, ਦਸਤ, ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਟੱਟੀ ਆਉਣਾ।
2. *Milk Allergy*: ਖਾਸਕਰ ਬੱਚਿਆਂ ‘ਚ। ਦੁੱਧ ਦੀ protein ‘casein’ ਤੋਂ allergy। *ਲੱਛਣ*: ਧੱਫੜ, ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ, ਉਲਟੀ। ਇਹ intolerance ਤੋਂ ਵੱਖ ਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ।
3. *Hormones + Antibiotics*: ਪੈਕੇਟ ਵਾਲਾ ਦੁੱਧ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁੱਧ ਲਈ ਗਾਵਾਂ-ਮੱਝਾਂ ਨੂੰ oxytocin, antibiotics ਲਗਾਉਂਦੇ। ਇਹ ਦੁੱਧ ਰਾਹੀਂ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ‘ਚ ਆ ਸਕਦੇ। Hormonal imbalance, antibiotic resistance ਦਾ ਖਤਰਾ।
4. *A1 vs A2 ਦੁੱਧ*: ਵਿਦੇਸ਼ੀ HF/Jersey ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ A1 ਹੁੰਦਾ, ਜਿਸ ‘ਚ BCM-7 ਨਾਮ ਦਾ peptide ਬਣਦਾ। ਕਈ research ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਇਹ diabetes, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ। ਦੇਸੀ ਗਾਂ/ਮੱਝ ਦਾ A2 ਦੁੱਧ ਪਚਣ ‘ਚ ਸੌਖਾ।
5. *Mucus + ਖੰਘ*: ਆਯੁਰਵੇਦ ਕਹਿੰਦਾ ਦੁੱਧ “ਕਫ” ਵਧਾਉਂਦਾ। ਜ਼ੁਕਾਮ-ਖੰਘ ‘ਚ ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਨਾਲ ਬਲਗਮ ਵਧਦੀ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ।
6. *ਮਿਲਾਵਟ*: ਪਾਣੀ, ਯੂਰੀਆ, ਡਿਟਰਜੈਂਟ, starch ਮਿਲਿਆ ਦੁੱਧ ਤਾਂ ਸਿੱਧਾ ਜ਼ਹਿਰ ਹੈ। FSSAI ਦੀ 2023 ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ‘ਚ 10% ਦੁੱਧ ਦੇ sample ਮਿਲਾਵਟੀ ਸਨ।
*3. ਤਾਂ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? 3 ਸਵਾਲ ਖੁਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ:*
1. *ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਦਾਂ ਲੱਗਦਾ?* ਜੇ ਪੇਟ ਖਰਾਬ, ਗੈਸ, ਭਾਰੀਪਨ ਹੁੰਦਾ = ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਚਦਾ। ਛੱਡ ਦਿਓ ਜਾਂ ਦਹੀਂ/ਲੱਸੀ ਲਓ।
2. *ਕਿਹੜਾ ਦੁੱਧ ਪੀ ਰਹੇ ਹੋ?* ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਮਿਲਾਵਟੀ vs ਦੇਸੀ ਗਾਂ ਦਾ A2 vs ਪੈਕੇਟ ਵਾਲਾ। Quality ‘ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਰਭਰ।
3. *ਕਿੰਨਾ ਪੀ ਰਹੇ ਹੋ?* 1-2 ਗਿਲਾਸ ਠੀਕ। 1 ਲੀਟਰ ਦੁੱਧ + ਪਨੀਰ + ਦਹੀਂ ਰੋਜ਼ = ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਅੱਤ ਮਾੜੀ।
*4. ਵਧੀਆ ਬਦਲ ਕੀ ਹਨ?*
1. *ਦਹੀਂ, ਲੱਸੀ, ਛਾਛ*: Lactose ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ, ਪਚਣ ‘ਚ ਸੌਖਾ + probiotics ਮਿਲਦੇ।
2. *ਪਨੀਰ*: Protein ਦਾ ਵਧੀਆ ਸਰੋਤ, lactose ਘੱਟ।
3. *ਦੇਸੀ ਘਿਓ*: Lactose/protein ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ healthy fat।
4. *Plant milk*: ਬਾਦਾਮ, ਸੋਇਆ, ਓਟਸ ਦਾ ਦੁੱਧ। ਪਰ calcium-vitamin B12 ਬਾਹਰੋਂ ਪਾਉਂਦੇ, natural ਨਹੀਂ।
*ਸਾਰ*: ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਚਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ allergy ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ A2 ਦੁੱਧ ਮਿਲਦਾ ਹੈ — ਤਾਂ 1 ਗਿਲਾਸ ਰੋਜ਼ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ। ਜੇ ਪੇਟ ਖਰਾਬ ਹੁੰਦਾ, ਜਾਂ ਮਿਲਾਵਟੀ ਦੁੱਧ ਹੈ — ਤਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾ, ਫਾਇਦਾ ਘੱਟ।
ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੁਣੋ। ਦਾਦੀ-ਨਾਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸੀ “ਜੋ ਹਜ਼ਮ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਭੋਜਨ”।
ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ-ਹਰੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ
