ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦਾ ਧਰਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਾਮਯਾਬੀ

    (ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ)  ਅੱਜ ਦਾ ਯੁੱਗ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਯੁੱਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਅਸਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਿਆ ਹੈ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉੱਚਾਈਆਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਵੀ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਕੀ ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਮੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਤਨੀ ਹੀ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਹੈ? ਕੀ ਸਾਡੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਵੀ ਉਨੀ ਹੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਈ ਹੈ? ਅਫਸੋਸ ਨਾਲ ਕਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਸਾਡਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈਂਦੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾਈਏ ਜਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰੀਏ। ਅਸਲ ਧਰਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਨਾ ਚੁੱਕੀਏ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ‘ਤੇ ਹੱਸੀਏ। ਅਸਲ ਧਰਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਹਾਰੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਅਸੀਂ ਪੌੜੀ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ। ਇਹੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨੇਕੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਅਜਿਹਾ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ‘ਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਬੜਾ ਤਾਕਤਵਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਆਪਣੀ ਕਰਵਟ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਰੰਕ ਅਤੇ ਰੰਕ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਔਖੇ ਤਜਰਬੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕਈ ਵਾਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਇੰਨੇ ਔਖੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਅੰਧੇਰਾ ਹੀ ਅੰਧੇਰਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਡੂੰਘੀ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ। ਅਜਿਹੇ ਵੇਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸੱਚੇ ਸਾਥੀ ਜਾਂ ਹਮਦਰਦ ਹੱਥ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਅਫਸੋਸ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹਮਦਰਦੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਉੱਪਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

ਅਸਲ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਫਾਇਦਾ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਇਨਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਅੱਜ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਮਦਦ ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਜ਼ਰੂਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪਰਖ ਦੂਜੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵੇਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਸੁਭਾਉ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪੂਰੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹੀ ਗੁਣ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਉਹ ਚਲਾਕੀਆਂ ਅਤੇ ਸਵਾਰਥ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਲਾਕੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਚਲਾਕੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਪੂਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੇ ਹੀ ਫੈਸਲੇ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਦੂਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲਤ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੂਰੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਣਭਰੋਸਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਸਮਾਜ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।

ਜੀਵਨ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਵੰਡੇ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਇੱਕ ਦਿਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਹੁਸਨ, ਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਵੀ ਸਦਾ ਲਈ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਰੀਰ ਚਾਰ ਕੰਧਿਆਂ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਤੱਕ ਹੀ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅੰਤ ਇੰਨਾ ਸਧਾਰਨ ਹੈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਹੰਕਾਰ ਕਿਉਂ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ?

ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਿਮਰਤਾ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਦਇਆ ਨੂੰ ਅਪਣਾਏ। ਸੱਚ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਡੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਸੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਸਿਰਫ਼ ਇਮਾਨਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਈ ਵਾਰ ਸੱਚ ਕੌੜਾ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਅਖੀਰਕਾਰ ਉਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਣੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਸਲੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੌਲਤ ਜਾਂ ਸ਼ੋਹਰਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਚੰਗੇ ਮਨੁੱਖ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੌਰਾਨ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਨਸਾਨ ਬਣ ਕੇ ਜੀਵੀਂਏ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਸਹਾਰਾ ਬਣੀਏ। ਇਹੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹੈ।

‘ਸਮਾਜਵੀਕਲੀ’ ਐਪਡਾਊਨਲੋਡਕਰਨਲਈਹੇਠਦਿਤਾਲਿੰਕਕਲਿੱਕਕਰੋ
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samajweekly