*ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਲੈਵਲ ਘਟਣ ਲਈ ਇਕੱਲਾ ਝੋਨਾ ਹੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ*

   (ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ)   ਧਰਤੀ ਦੀ ਕੱਚੀ ਥਾਂ ਤੇ ਪੱਕੀਆਂ ਸੜਕਾਂ, ਪੱਕੇ ਕੰਕਰੀਟ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਬਣਨ ਨਾਲ ਬਾਰਿਸ਼ ਦਾ ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਅੰਦਰ ਸਿੰਮਕੇ ਰਚਣਾ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘਟ ਗਿਆ। ਇਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਧਾਰਨ ਭਾਸ਼ਾ ‘ਚ “ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਾਹ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਣਾ” ਕਹਿੰਦੇ ਆਂ।

*ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਇਹ ਸਭ?*

*1. ਪੱਕੀਆਂ ਸੜਕਾਂ + ਪੱਕੇ ਫਰਸ਼ = ਰੀਚਾਰਜ ਬੰਦ*

ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਟੀ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ। ਬਾਰਿਸ਼ ਦਾ 70-80% ਪਾਣੀ ਸਿੱਧਾ ਧਰਤੀ ‘ਚ ਸਿੰਮ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਹੁਣ ਕੰਕਰੀਟ/ਤਾਰਕੋਲ ਦੇਖੋ। ਬਾਰਿਸ਼ ਦਾ 90% ਪਾਣੀ ਨਾਲੀਆਂ ‘ਚ ਵਹਿ ਕੇ ਨਦੀ-ਨਾਲੇ ‘ਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ 1 ਬੂੰਦ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

*2. ਪੱਕੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ = ਸਿੰਮਣਾ ਖਤਮ*

ਪਹਿਲਾਂ ਕੱਚੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ ‘ਚੋਂ 40% ਪਾਣੀ ਰਸਤੇ ‘ਚ ਹੀ ਧਰਤੀ ‘ਚ ਸਿੰਮ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹੀ ਪਾਣੀ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਵਾਟਰ ਲੈਵਲ ਚੁੱਕਦਾ ਸੀ।

ਹੁਣ ਨਹਿਰਾਂ ਪੱਕੀਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪਾਣੀ 100% ਮੰਜ਼ਿਲ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ, ਪਰ ਰਸਤੇ ‘ਚ ਧਰਤੀ ਰੀਚਾਰਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

*3. ਲੰਬੇ ਸੀਵਰੇਜ ਪਾਈਪ*

ਸੀਵਰੇਜ ਦਾ ਗੰਦਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਹੁਣ ਸਿੱਧਾ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟ ਜਾਂ ਦਰਿਆ ‘ਚ ਜਾ ਰਿਹਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਥਾਂ ਇਹ ਪਾਣੀ ਵੀ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਚ ਲੀਕ ਹੋ ਕੇ ਰੀਚਾਰਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਰਸਤਾ ਵੀ ਬੰਦ।

*ਨਤੀਜਾ ਕੀ ਨਿਕਲਿਆ?*

*ਇਨਪੁਟ ਬੰਦ, ਆਊਟਪੁਟ ਚਾਲੂ*

ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਰੋਜ਼ ਪਾਣੀ ਕੱਢੀ ਜਾ ਰਹੇ ਆਂ, ਪਰ ਵਾਪਸ ਪਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਇਸੇ ਲਈ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ‘ਚ ਹਰ ਸਾਲ 30-50 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਲੈਵਲ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ।

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੀ ਇਹੀ ਹਾਲ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਵਧਣ ਨਾਲ “ਕੰਕਰੀਟ ਦਾ ਜੰਗਲ” ਬਣ ਗਿਆ।

*ਹੱਲ ਕੀ ਹੈ ਜੀ?*

ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੀ ਹੁਣ ਇਹੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ:

1. *ਰੇਨ ਵਾਟਰ ਹਾਰਵੈਸਟਿੰਗ* – ਛੱਤ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬੋਰਵੈੱਲ ‘ਚ ਪਾਉਣਾ

2. *ਪਰਮੀਏਬਲ ਫਰਸ਼* – ਪਾਰਕਾਂ, ਗਲੀਆਂ ‘ਚ ਪਾਣੀ ਸਿੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਟਾਇਲਾਂ

3. *ਤਲਾਬਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ* – ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੋਹੜਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਚਾਲੂ ਕਰਨਾ

4. *ਚੈੱਕ ਡੈਮ* – ਵਰਖਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਰੋਕ ਕੇ ਸਿੰਮਾਉਣਾ

5. *ਕੱਚੇ ਹਿੱਸੇ ਬਚਾਉਣੇ* – ਹਰ ਘਰ ਦੇ ਆਂਗਣ ‘ਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਿੱਟੀ ਰਹਿਣ ਦੇਣੀ

 *ਪੱਕੀਆਂ ਸੜਕਾਂ, ਫਰਸ਼, ਨਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਸੀਵਰੇਜ ਹੀ ਪਾਣੀ ਦਾ ਲੈਵਲ ਡਿੱਗਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ*। ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਪਾਣੀ ਰੀਚਾਰਜ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਸਟਮ ਹੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।

ਜੇ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਰੀਚਾਰਜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨਾ ਬਣਾਏ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ 10-15 ਸਾਲ ‘ਚ ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਹੋਰ ਡੂੰਘੇ ਕਰਨੇ ਪੈਣਗੇ।

ਇਸ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਲੈਵਲ ਘਟਣ ਲਈ ਸਿਰਫ ਇਕੱਲੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਉਣਾ ਮੇਰੇ ਤਰਕ ਮੁਤਾਬਕ ਗ਼ਲਤ ਹੈ, ਕਿਉਕਿ ਬਾਕੀ ਕਾਰਨਾ ਵਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।

ਸਮਾਜਵੀਕਲੀ’ ਐਪਡਾਊਨਲੋਡਕਰਨਲਈਹੇਠਦਿਤਾਲਿੰਕਕਲਿੱਕਕਰੋ
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samajweekly