(ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ) ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਰੱਬ ਦਾ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਬਣਤਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਹੈ ਓਜ਼ੋਨ ਪਰਤ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਰਤ ਵਾਂਗ ਸਾਡੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਤਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਆਮ ਪਰਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਧਰਤੀ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਵਚ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਅਲਟਰਾਵਾਇਲਟ ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਓਜ਼ੋਨ ਪਰਤ ਕੀ ਹੈ?
ਓਜ਼ੋਨ ਪਰਤ ਤਿੰਨ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਐਟਮਾਂ (O₃) ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦਾ ਅਸਰ ਬੇਹੱਦ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਓਜ਼ੋਨ ਚੱਕਰ ਰਾਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਰਾਬੈਗਨੀ (UV) ਕਿਰਣ ਆਕਸੀਜਨ ਮੌਲਿਕਿਊਲ (O₂) ‘ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਟੁੱਟ ਕੇ ਇਕੱਲੇ ਐਟਮ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰ O₂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ O₃ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਓਜ਼ੋਨ ਪਰਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ
1. ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੀਬਰ UV-B ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਹੈ।
2. ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚਮੜੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ, ਆਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰੋਗ-ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।
3. ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਫੋਟੋਸਿੰਥੇਸਿਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
4. ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੈ।
ਓਜ਼ੋਨ ਪਰਤ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਕਿਉਂ ਹੈ?
ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਪਰਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਤਲੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਕਲੋਰੋਫ਼ਲੋਰੋਕਾਰਬਨ (CFCs), ਹੈਲੋਨਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੈਸਾਂ ਹਨ ਜੋ ਰਿਫਰਿਜਰੇਟਰਾਂ, ਏਅਰ-ਕੰਡੀਸ਼ਨਰਾਂ, ਸਪ੍ਰੇ ਕੈਂਸ, ਪਲਾਸਟਿਕ ਫੋਮ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਗੈਸਾਂ ਜਦੋਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਓਜ਼ੋਨ ਦੇ ਮੌਲਿਕਿਊਲ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਓਜ਼ੋਨ ਹੋਲ (Ozone Hole) ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ
1987 ਵਿੱਚ ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ CFCs ਦੇ ਉਪਯੋਗ ‘ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਸਮਝੌਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਸੰਝੌਤਾ ਇੱਕ ਸਫਲ ਪਰਿਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?
1. ਪੇੜ ਪੌਦੇ ਲਗਾਉਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੇੜ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
2. ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ ਤੇ ਫ੍ਰਿਜ ਦੀ ਸਰਵਿਸਿੰਗ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਕਰਵਾਉਣੀ ਤਾਂ ਜੋ ਗੈਸ ਲੀਕੇਜ ਨਾ ਹੋਵੇ।
3. ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਸਪ੍ਰੇ (ਜਿਵੇਂ ਡਿਓਡਰੰਟ) ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਕਲਪ ਵਰਤਣਾ।
4. ਪਬਲਿਕ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਘਟਾਉਣਾ।
5. ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਣਾ ਤਾਂ ਜੋ ਹਰੇਕ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਸਕੇ।
ਨਤੀਜਾ
ਓਜ਼ੋਨ ਪਰਤ ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਉਹ ਅਦਿੱਖ ਕਵਚ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਜੀਊਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਤਾਂ ਇਹ ਪਰਤ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਜਿਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਪੂਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਿਆ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਸ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਵਚ ਨੂੰ ਬਚਾਏ।
ਮੰਜੂ ਰਾਇਕਾ
ਭਿੰਡਰਾਂ (ਸੰਗਰੂਰ)
ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ’ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਹੇਠ ਦਿਤਾ ਲਿੰਕ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samaj
