ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ – ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਭੂਚਾਲਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਨਾ ਅਜੇ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਵੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ ਕਿ ਭੂਚਾਲ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਆਵੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦੇਸ਼ ਨੇ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਭੂਚਾਲ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭੂਚਾਲ ਚੇਤਾਵਨੀ (EEW) ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਭੂਚਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਕਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ।
ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲ IIT ਰੁੜਕੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ “ਭੂਦੇਵ” ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ ਭੂਚਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਐਪ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭੂਚਾਲ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਾਨ-ਮਾਲ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਅਸਲ-ਸਮੇਂ ਦਾ ਭੂਚਾਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭੂਚਾਲ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ (NCS) ਖੇਤਰੀ ਡੇਟਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਇੱਕ ਭੂਚਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚੇਤਾਵਨੀ (EEW) ਐਲਗੋਰਿਦਮ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਟੈਸਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੀ-ਤਰੰਗਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਭੂਚਾਲ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਦਾ ਤੇਜ਼ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਭੂਚਾਲ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ?
ਪੀ-ਤਰੰਗਾਂ ਭੂਚਾਲ ਦੌਰਾਨ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤਰੰਗਾਂ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਪਤਾ ਲਗਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਧੇਰੇ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਐਸ-ਤਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਤਰੰਗਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਉਪਾਅ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਕੱਢਣ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਕਿੰਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਚੇਤਾਵਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਖੇਤਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਖੇਤਰ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਂ ਲਗਭਗ ਜ਼ੀਰੋ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਵਧੇਰੇ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵਾਧੂ ਸਕਿੰਟ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਫ਼ਤ ਦੌਰਾਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੈਂਸਰ ਕਿੱਥੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ?
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੈਂਸਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਅਤੇ ਕੁਮਾਉਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਫਾਲਟ ਜ਼ੋਨਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਸੈਂਸਰ ਪੀ-ਵੇਵਜ਼ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੁਰੰਤ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਾਪਾਨ, ਤਾਈਵਾਨ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਨਤ ਭੂਚਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵੀ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
‘ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ’ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਹੇਠ ਦਿਤਾ ਲਿੰਕ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samajweekly
