(ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ) ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਡਕਰ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਤਿੰਨ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਇੱਕ 1937 ਵਿੱਚ “Independent Labour Party” ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 17 ਵਿਧਾਇਕ ਜਿੱਤੇ ਸਨ।
ਦੂਜੀ 1942 ਵਿੱਚ “Scheduled Caste Federation” ਸੀ। ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਕਈ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
ਤੀਜੀ ਸੀ, “Republic Party of India”, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸੀ ਜੋ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰੇਗੀ ਪਰ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦਸੰਬਰ 1956 ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1957 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
“ਦਲਿਤ ਪੈਂਥਰ ਕਿਤਾਬ ਮੁਤਾਬਕ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਹੁਣ “Scheduled Caste Federation” ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾ ਨੇ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਅਤੇ ਜਾਤ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੋਧੀ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਇਹ ਉਸਦੀ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਣੀ ਸੀ।
ਵੈਸੇ ਵੀ! ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕੋਲ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ ਸੀ ਪਰ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ। ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਥਾਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਤੱਕ, ਇਹ ਪਾਰਟੀ ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ।
ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਮਤਭੇਦ ਉਭਰਨ ਲੱਗੇ। ਹੁਣ ਤੱਕ, ਇਹ ਮਾਰਕਸ, ਅੰਬੇਡਕਰ, ਬੁੱਧ ਅਤੇ ਫੂਲੇ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗਮ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਟਕਰਾਅ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਬਲੈਕ ਪੈਂਥਰਜ਼ ਵਰਗਾ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ, ਜੋ ਅਸ਼ੁਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਸੀ,
ਨਾਮਦੇਵ ਢਸਾਲ, ਜੇ.ਵੀ. ਪਵਾਰ, ਰਾਜਾ ਢਲੇ, ਰਾਮਦਾਸ ਸੋਰਟੇ, ਲਤੀਫ ਖਟੀਕ, ਅਵਿਨਾਸ਼ ਮਹਾਤੇਕਰ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਚੇਂਦਾਂਕਰ, ਅਰਜੁਨ ਡਾਂਗੇਲੇ, ਅਨਿਲ ਕਾਂਬਲੇ, ਗੰਗਾਧਰ ਗਾਡੇ, ਪ੍ਰਤੀਮਕੁਮਾਰ ਸ਼ੇਗਵਡਕਰ, ਟੀ.ਐਮ. ਕਾਂਬਲੇ, ਅਰੁਣ ਕਾਂਬਲੇ ਅਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਅਠਾਵਲੇ ਵਰਗੇ ਕਈ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਦਲਿਤ ਪੈਂਥਰ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦਿੱਤੀ।
ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਪੈਂਥਰਜ਼ ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ (ਬੀ.ਐਸ.ਪੀ) ਅਤੇ ਭੀਮ ਆਰਮੀ ਏਕਤਾ ਮਿਸ਼ਨ (ਭੀਮ ਆਰਮੀ) ਦੇ ਸਮਾਨ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਸਨ ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫੁੱਟ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਅੱਜ ਲਗਭਗ ਪੰਜਾਹ ਧੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਰਾਮਦਾਸ ਅਠਾਵਲੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਅਸਲੀ ਪਾਰਟੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦਲਿਤ ਪੈਂਥਰਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ, ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅੰਬੇਡਕਰ ਧੜਾ, ਕਾਂਬਲੇ ਧੜਾ, ਅਤੇ ਗਵਾਈ ਧੜਾ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵੀ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਬਸਪਾ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਵੀ ਕਈ ਗੱਠਜੋੜ ਬਣਾਏ ਪਰ ਇਹ ਗੱਠਜੋੜ ਓਨੇ ਹੀ ਸ਼ੱਕੀ ਹਨ ਜਿੰਨੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਬਸਪਾ ਵਿਚਕਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੱਠਜੋੜ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਸੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸਨ।
ਪਹਿਲਾਂ, ਆਓ ਸਮਝੀਏ ਕਿ ਮਾਨਯੋਗ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਜੀ ਇਸ ਮੁਕਾਮ ‘ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੇ।
ਜਦੋਂ ਮਾਨਯੋਗ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਉਹ ਅੰਬੇਡਕਰ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਜਦੋਂ ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ, ਤਾਂ ਲਗਭਗ 150,000 ਲੋਕਾਂ ‘ਤੇ ਗੁੰਡਾ ਐਕਟ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਅੱਧੇ ਅਪਰਾਧੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਏ। ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਭੈਣ ਜੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਚਾਰ ਮਾਨਯੋਗ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਮਾਨਯੋਗ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਜੀ ਜਿਉਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੰਘਰਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਇਕੱਲੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਭੈਣ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਰਜਕਾਲ ਮਾਨਯੋਗ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਕਾਰਨ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਨੇਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੀਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਵੀ ਘਾਟ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੋਵੇਂ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬਹੁਜਨ ਰਾਜਨੀਤੀ ਕਾਰਨ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨਗੀਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅੱਗੇ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ, ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਨਯੋਗ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਮਾਇਆਵਤੀ ਜੀ ਵੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਹੁਣ ਇਹ ਕੱਲ੍ਹ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਤੋਂ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧਰਨਾ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਜ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਅੱਜ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਹੰਝੂ ਅੱਜ ਹੀ ਪੂੰਝਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਹੰਝੂ ਮੰਗਣਾ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੰਝੂ ਪੂੰਝਣ ਨਾਲ ਵੀ ਦਰਦ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ 12 ਸਾਲ ਦੇ ਲੜਕੇ ਨੇ ਜਾਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਕਾਰਨ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਘਟਨਾ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, “ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?”
ਇਹੀ ਸਥਿਤੀ ਕੇਤਨ ਲਾਲ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਟੀਹਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ, ਮਾਇਆਵਤੀ, ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨਹੀਂ ਗਏ। ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣਾ ਅਨੈਤਿਕ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਮੇਰਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬਸਪਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ‘ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹਿਨਜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਚਾਰ ਵਾਰ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੱਜ ਆਜ਼ਾਦ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਕੋਲ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਲੱਗੇਗਾ।
ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹਾਂ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ। ਬਸਪਾ ਕੋਲ ਹੁਣ ਮਾਨਵੇਂਦਰ ਵਰਗਾ ਚਿੰਤਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਕੇ ਅਤੇ ਬਸਪਾ ਕੋਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਅਤੇ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਸਮਝਦਾਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਐਡਵੋਕੇਟ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਵਧਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਾਂਗਰਸ ਦੂਜੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਯੂਪੀ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਆਪਣੇ ਨਫ਼ੇ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ।
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਸ ਲਈ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਦਲਿਤ ਬਹੁਜਨ ਰਾਜਨੀਤੀ ‘ਤੇ ਨੇੜਿਓਂ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਅੰਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ‘ਤੇ ਉਲਟਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਜਨ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਨਿਰਪੱਖ ਸਿੱਟੇ ਨਿਕਲਣਗੇ, ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਇਸਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਆਰਪੀ ਵਿਸ਼ਾਲ।
ਇੰਜ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੈਰਾ – ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਐਡਿਟਿੰਗ
ਸਮਾਜਵੀਕਲੀ’ ਐਪਡਾਊਨਲੋਡਕਰਨਲਈਹੇਠਦਿਤਾਲਿੰਕਕਲਿੱਕਕਰੋ
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samajweekly
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samajweekly
