ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ – ਪੁਲਾੜ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਹੱਸ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗੁਰੂਤਾ ਤਰੰਗਾਂ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਦਿੱਖ ਪਰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਪੁਲਾੜ ਤਰੰਗਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਰੰਗਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਸੁੰਗੜਦੀਆਂ ਅਤੇ ਫੈਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗੁਰੂਤਾ ਤਰੰਗਾਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਤਰੰਗਾਂ ਇੰਨੀਆਂ ਸੂਖਮ ਹਨ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਲਗਭਗ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਪਰ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਲਗਭਗ 100 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਹਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਤਾ ਤਰੰਗਾਂ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਦੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਸਤੂਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਾਰੇ ਜਾਂ ਬਲੈਕ ਹੋਲ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਟਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਤਰੰਗਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਤਰੰਗਾਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਰੰਗਾਂ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਤਲਾਅ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕੀ ਪੁਲਾੜ ਏਜੰਸੀ ਨਾਸਾ ਗੁਰੂਤਾ ਤਰੰਗਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਗੁਰੂਤਾ ਤਰੰਗਾਂ ਉਹਨਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਵਸਤੂਆਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਟਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੋ ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਦਾ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਵਿਲੀਨਤਾ, ਦੋ ਨਿਊਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰਿਆਂ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਵਿਲੀਨਤਾ, ਤਾਰਾ ਵਿਸਫੋਟ, ਜਾਂ ਸੁਪਰਨੋਵਾ। ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੱਕ ਲਹਿਰਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
2015 ਵਿੱਚ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗੁਰੂਤਾ ਤਰੰਗਾਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਲੇਜ਼ਰ ਇੰਟਰਫੇਰੋਮੀਟਰ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਵੇਵ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ (LIGO) ਨੇ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। 1.3 ਬਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਸਤੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਖੋਜ ਦਾ ਐਲਾਨ ਫਰਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ।
ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ: LIGO ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ L-ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (ਲਗਭਗ 2.5 ਮੀਲ) ਲੰਬੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਗੁਰੂਤਾ ਤਰੰਗ ਲੰਘਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਬਾਹਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਸੁੰਗੜਦੀਆਂ ਅਤੇ ਫੈਲਦੀਆਂ ਹਨ। LIGO ਲੇਜ਼ਰ ਬੀਮ, ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਮਾਪਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੋਨ ਦੇ ਆਕਾਰ ਨਾਲੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੁਣਾ ਛੋਟੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ LIGO ਇਸਨੂੰ ਖੋਜਦਾ ਹੈ।
LIGO ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤਰੰਗਾਂ ਜਾਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਤਰੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਗੁਰੂਤਾ ਤਰੰਗਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਸਤਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਬਲੈਕ ਹੋਲ, ਨਿਊਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਗੁਰੂਤਾ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਰਹੱਸਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ।
LIGO ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, VIRGO ਅਤੇ KEGGRA ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਡਿਟੈਕਟਰ ਵੀ ਗੁਰੂਤਾ ਤਰੰਗਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਦਰਅਸਲ, ਇਹ ਖੇਤਰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਖੋਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
‘ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ’ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਹੇਠ ਦਿਤਾ ਲਿੰਕ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samajweekly
