ਦੇਹਰਾਦੂਨ – ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਉੱਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਖ਼ਬਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 2013 ਦੀ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਆਫ਼ਤ ਦੀਆਂ ਦਰਦਨਾਕ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਿਥੌਰਾਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਰਮਾ ਘਾਟੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਝੀਲ ਦਾ ਆਕਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਡਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਲਾਰਮ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
‘ਅਰਨਵ ਝੀਲ’ ਨਾਮਕ ਇਹ ਝੀਲ ਲਗਭਗ 700 ਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਅਤੇ 600 ਮੀਟਰ ਚੌੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਆਕਾਰ 30 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦੇ ਅਸੰਗਠਿਤ ਮਲਬੇ (ਮੋਰੇਨ) ‘ਤੇ ਬਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੁਦਰਤੀ ਬੰਨ੍ਹ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਬਰਫ਼ ਪਿਘਲਣ ਜਾਂ ਭਾਰੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਕਾਰਨ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਅਚਾਨਕ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੰਨ੍ਹ ਟੁੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੇਠਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਵਰਗੀ ਹੜ੍ਹ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਖ਼ਤਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਅਰਨਵ ਝੀਲ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਸੈਂਟਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਡਾ. ਐਮ.ਪੀ.ਐਸ. ਬਿਸ਼ਟ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਗੰਗੋਤਰੀ ਵਿੱਚ ਕੇਦਾਰ ਤਾਲ ਅਤੇ ਚਮੋਲੀ ਵਿੱਚ ਵਸੁਧਰਾ ਝੀਲ ਦਾ ਆਕਾਰ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਡਰਾਉਣੀ ਤਸਵੀਰ 2014 ਅਤੇ 2023 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ।
ਡਾ. ਬਿਸ਼ਟ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਦੇਸੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਝੀਲਾਂ ਮੋਰੇਨ ਡੈਮਾਂ ‘ਤੇ ਬਣੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਅਸਥਿਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ ਹੇਠਾਂ ਵਾਦੀਆਂ ਲਈ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗਾ।”
ਵਾਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਜੀਓਲੋਜੀ ਨੇ ਵੀ ਚਮੋਲੀ ਵਿੱਚ ਵਸੁਧਰਾ ਝੀਲ ਅਤੇ ਕੇਦਾਰਤਾਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 25 ਹੋਰ ਖਤਰਨਾਕ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਡਾ. ਬਿਸ਼ਟ ਨੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਤੁਰੰਤ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਅ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ 2013 ਵਰਗੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।”
‘ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ’ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਹੇਠ ਦਿਤਾ ਲਿੰਕ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samajweekly
