ਸਿੱਖਿਆ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਣਮੱਤੀ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਪ੍ਰੋ. (ਡਾ.) ਕਮਲੇਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ

(ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ)  ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਾਂ, ਕੁਝ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਯਾਨੀ ਉਹ ਸਾਡੇ ਮਨ ‘ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਅਮਿੱਟ ਛਾਪ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ. ਦੁੱਗਲ ਜੀ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ‘ਤੇ ਚੰਗੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਪਰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਮਾਮਲਾ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਖੂਬੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ‘ਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦੋਸਤ, ਜੋਕਿ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ, ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਕੁੱਟਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਮੁੰਡਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਹੈ।  ਖੈਰ, ਇਹ ਹਰ ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਦੂਜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੇਖਕ ਨੇ ਵੀ ਕਈ ਪਾਪੜ ਵੇਲੇ। ਉਨ੍ਹਾ ਨੇ ਚੋਣਾਂ ਵੀ ਲੜੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੰਦਰਵਾੜਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ‘ਦਰਪਣ ਮਾਲਵਾ’ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੀ. ਐਚ. ਡੀ. ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਓਹ ਓ.ਐਸ.ਡੀ.ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਲੰਧਰ ‘ਚ ਹੀ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜਲੰਧਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਖਾਸ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਡਾ. ਦੁੱਗਲ ਜੋਕਿ ਸਾਦਗੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ, ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਸਤਿਕਾਰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹਨ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ‘ਚ ਲਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ ਮਿਡਲ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ‘ਮੇਰੀ ਉਡਾਣ-ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਜਲੰਧਰ’ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾ ਦੀ ਜਲੰਧਰ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਜਲੰਧਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਸੀ। ਮੈਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਫਿਰ ਸਾਡੇ ਆਪਸੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਮੈਂ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮੰਗ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਦਿੱਤਾਂ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਜੋ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਸ਼ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਇਹ ਕੋਠੀ ਮੇਰੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਵਾਲਾ ਪਲਾਟ ਵੀ ਮੇਰਾ ਹੈ… ਮੇਰੀਆਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਦੁਕਾਨਾਂ ਹਨ… ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਜ਼ਮੀਨ-ਜਾਇਦਾਦ ਹੈ… ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਕਾਰ ਹੈ… ਤਨਖਾਹ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ… ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿੰਨੇ ਪੈਸੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਇੰਨਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸੱਜਣ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਮੈਂ ਇਹ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕਈ ਸਭਾ- ਸੋਸਾਇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹੰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੜਕ ‘ਤੇ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖੋਗੇ। ਓ.ਐਸ.ਡੀ. ਦੇ ਅਹੁਦੇ ‘ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਡਾ. ਦੁੱਗਲ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਇਸ ਵਰ੍ਹੇ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਮੋਟੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਭੇਜਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਚਿੱਠੀਆਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸਭ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਡਾਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਲੈ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦੀ ਰਹੇਗੀ। ਇਹ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ –