ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਬਲੀਦਾਨ ਦੀ ਮੂਰਤ – ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ

 

   (ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ)    ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਾਕਾ ਪੰਜਾਬੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਲਾਸਾਨੀ ਘਟਨਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਹੱਕ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਇਜ਼ਤ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤ ਕੀਮਤ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜ਼ੁਲਮ, ਜਬਰ, ਅਨਿਆਂ ਅਤੇ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਡਟ ਕੇ ਆਵਾਜ਼ ਚੁੱਕੀ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੱਤੀ ਤਵੀ, ਸੀਸ ਵਿੱਚ ਸੜਦੀ ਰੇਤ ਅਤੇ ਉਬਲਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਦੇਗ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ ਤਸੀਹਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਝੰਡਾ ਥੱਲੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸਬਰ, ਸਿਦਕ ਤੇ ਅਡਿੱਗ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਜਬਰ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ।

 ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਵਾਲੀ ਸੋਚ, ਜੋ ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ, ਛੂਆ-ਛਾਤ ਅਤੇ ਵਰਣ ਵੰਡ ਨੂੰ ਮੂਲੋਂ ਰੱਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮੰਨੂਵਾਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਰਕਾਰੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਤੱਕ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਪਹੁੰਚਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਹਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਸਿਦਕ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣ ਕੇ ਹੋਰ ਵੱਧ ਚਮਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਦਬਾਅ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਢਾਹਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ। 30 ਮਈ 1606 ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਇਕ ਐਸੀ ਨੈਤਿਕ ਮਿਸਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਗਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੀਖ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਧਰਮ-ਚੇਤਨਾ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰੱਖਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਉੱਥੇ ਜਾਤ, ਜਨਮ, ਰਸਮਾਂ, ਜਾਂ ਠੇਠ ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਮਨੁੱਖ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇਜ਼ਤ, ਭੁੱਖ, ਦੁੱਖ, ਸੱਚ, ਤੇ ਸਾਂਝ ਉਸ ਦੇ ਅਸਲੀ ਮਾਪਦੰਡ ਸਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਤੱਕ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ, ਸੰਭਾਲਣ, ਤੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਰੱਖਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਸਮਾਜਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ  ਵੱਲੋਂ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਨੇ ਉਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਪੱਕੀ ਸ਼ਕਲ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫੋਕਟ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਸਿੱਧੀ ਸੱਚਾਈ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਅਜਿਹੀ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਹਿਤੀ ਸੋਚ ਕੱਟੜ ਜਮਾਤਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭਾਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ। ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਸੌਖਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ, ਆਪਣੀ ਇਨਸਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰਲੀ ਸਚਾਈ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੀਤਾਂ, ਡਰ, ਤੇ ਵੰਡਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਸਿੱਧੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਗਈ। ਇਸੇ ਲਈ ਗੁਰੂ-ਬਾਣੀ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ, ਵਿਰੋਧ, ਤੇ ਦਬਾਅ ਦੇ ਰੂਪ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਅਕਬਰ ਕੋਲ ਕੀਤੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ। ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਗੁਰਮਤਿ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਮਸਲੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਇੱਕ ਹੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਗੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਹਿਮਤੀ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਸਮਾਜਕ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਸੀ ਜੋ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਰੂਹਾਨੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਸੇਵਾ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਦੀ ਕਦਰ ਘਰ ਦੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਸੀ। 1581 ਵਿੱਚ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਉਹ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ ਬਣੇ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 25 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੋਵੇਂ ਸਪਸ਼ਟ ਸਨ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਾਖੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਾਬਲ ਤੋਂ ਆ ਰਹੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਜੋੜੇ ਨੇ ਸੇਵਾ ਦਿੱਤੀ, ਚਰਨ ਦਬਾਏ, ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਇਆ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਗੰਗਾ ਜੀ ਸਨ, ਤਾਂ ਸੰਗਤ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਈ। ਇਸ ਸਾਖੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।

ਆਦੀ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪਾਠ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤਾਨਾ ਮਾਰ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਨਾ ਕੋਈ ਤੀਰਥ-ਅਸਥਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ, “ਸ਼ੁਮਾ ਨਾ ਅਹਲ ਕਿਤਾਬ ਅਸਤ ਨਾ ਅਹਲਿ ਮਕਾਮ”। ਪਰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇਕ ਅਨੋਖਾ ਤੀਰਥ-ਅਸਥਾਨ, ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਸਭ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਅਨਮੋਲ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਰਗਾ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸਾਂਝੀ ਹੈ:

ਖਤ੍ਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੂਦ ਵੈਸ ਉਪਦੇਸੁ ਚਹੁ ਵਰਨਾ ਕਉ ਸਾਝਾ॥ (ਅੰਗ: ੭੪੭)

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਦੀ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਐਸੀ ਲਿਖਤੀ ਨੀਂਹ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀ ਪਰੰਪਰਾ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ।

ਬਾਣੀ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਠ ਨਹੀਂ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਰਾਹਦਾਰੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਾਗਜ਼ ਤੇ ਨਹੀਂ, ਸੰਗਤ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰੀ।

ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀ ਤਾਮੀਰ

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਸਿਰਫ਼ ਕੇਂਦਰ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਸੰਗਤ ਦੀ ਧੜਕਣ ਬਣ ਗਿਆ। ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੁਲ੍ਹੇਪਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਹਰ ਵਰਗ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੈ।

ਇਥੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਅਰਥ ਬੰਦ ਕਿਲ੍ਹਾ ਨਹੀਂ, ਸਾਂਝੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਚਿੰਨ੍ਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਰਾਜ ਨਾਲ ਮਾਹੌਲ ਬਦਲਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਵਧਦੀ ਸਾਖ, ਪੰਥ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ੱਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ। ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਹੋਈ, ਧਰਮ ਬਦਲਣ ਦੀ ਮੰਗ ਰੱਖੀ ਗਈ ਅਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪਰ 1606 ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਹੇ।

ਇਹ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਪੰਥ ਨੂੰ ਇਹ ਸੀਖ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸੱਚ ਦੀ ਕੀਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਨਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਧਰਮ ਨਹੀਂ।

“ਤੇਰਾ ਕੀਆ ਮੀਠਾ ਲਾਗੈ” ਦਾ ਆਤਮਿਕ ਅਰਥ

ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਮਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਇਬਾਦਤ ਵਾਂਗ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਮਨ ਤਕਲੀਫ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਭਰੋਸਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਇਕੱਠੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹਾ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਨਰਮੀ ਟੁੱਟਦੀ ਨਹੀਂ।

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਪੰਥ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਰੂਹਾਨੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸੋਚ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਈ।

ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਸੰਗਤ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ, ਸਾਂਝੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਯਾਤਰਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਰਦਾਸ, ਹਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਇਸ ਯਾਦ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਥਾਂ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸੰਗਤ ਲਈ ਇਹ ਅਰਦਾਸ ਦਾ ਉਹ ਬਿੰਦੂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦਰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਕੱਠੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਦੀ ਜੀਉਂਦੀ ਯਾਦ ਹੈ।

ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਡਟ ਕੇ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ, ਹੌਸਲੇ ਦੀ ਇਕ ਉੱਚੀ ਮਿਸਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਬੀਜ ਬੀਜਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਇਕ ਨਵਾ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਗਈ, ਜੋ ਅੱਜ ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਵਿਚ ਯਾਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬੱਲਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਲੋੜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹੀਏ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲੀਏ। ਕਈ ਪਾਠਕ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਹਿਣਾ ਤੇ ਲਿਖਣਾ ਸੌਖਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰ ਪੂਰਾ ਯਤਨ ਕਰਨ, ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਪਾਠ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ‘ਤੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ।

2026 ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਰਿਵਾਇਤ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਇਕੋ ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। 18 ਜੂਨ ਦੀ ਇਹ ਯਾਦ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਾਣੀ, ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਬਲੀਦਾਨ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਸਮਾਜਵੀਕਲੀ’ ਐਪਡਾਊਨਲੋਡਕਰਨਲਈਹੇਠਦਿਤਾਲਿੰਕਕਲਿੱਕਕਰੋ
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samajweekly