(ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ) ਪੰਜਾਬੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਥਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਬੈਠਣ-ਉੱਠਣ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਧੜਕਦਾ ਦਿਲ ਅਤੇ ਰੂਹ ਹਨ। ਇਹ ਉਹ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਹਰ ਕੋਈ, ਬੱਚੇ, ਬਜ਼ੁਰਗ, ਨੌਜਵਾਨ, ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੱਥਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਥਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੱਥਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸੱਥਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਥਾਂ ਕੇਵਲ ਬੈਠਣ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਤਾਸ਼ ਖੇਡਦੇ, ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੇ, ਨੌਜਵਾਨ ਗੱਪਾਂ ਮਾਰਦੇ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਖੇਡਦੇ ਸਨ। ਸੱਥਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵੀ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਸਲੇ ਹੱਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਅਫ਼ਸੋਸ, ਅੱਜ ਇਹਨਾਂ ਸੱਥਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਲਗਾਤਾਰ ਫਿੱਕੀ ਪੈਂਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੱਥਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਜਰਬੇ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਸਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।ਸੱਥਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਘਟਣ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਨੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਘੱਟ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਟੀ.ਵੀ., ਇੰਟਰਨੈੱਟ, ਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੋਨ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਵਰਗੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਧਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਲੋਕ ਸੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਘਰ ਬੈਠ ਕੇ ਹੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰਵਾਸ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਸੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰੌਣਕ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਹਰ ਕੋਈ ਪੈਸੇ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਸੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਲਈ ਵਕਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਥਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਸੱਥਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਸੱਥਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੋਕ-ਗੀਤ, ਲੋਕ-ਨਾਚ, ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਦਿ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਸੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਤਜਰਬਾ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਥਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਸੱਥਾਂ ਕੇਵਲ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਰੂਹ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਮੀਰ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਕਰੀਏ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰੂਹ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਸੱਥਾਂ ਤੇ ਰੌਣਕਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੀਏ ।
ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ(ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡੀ)
ਈ.ਟੀ.ਟੀ ਸ.ਪ.ਸ.ਵਾਂਦਰ ਪੱਤੀ ਕੋਟ ਸ਼ਮੀਰ
ਬਠਿੰਡਾ 9501475400
