ਰੂਸ–ਯੂਕਰੇਨ ਯੁੱਧ : ਕਾਰਨ, ਨੁਕਸਾਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
ਗੁਰਭਿੰਦਰ ਗੁਰੀ
(ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ) ਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਯੁੱਧ ਆਧੁਨਿਕ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤਬਾਹੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਯੁੱਧ 24 ਫਰਵਰੀ 2022 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਰੂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨ ‘ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸੈਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਰੂਸ ਨੇ ਇਸਨੂੰ “ਖਾਸ ਸੈਨਿਕ ਅਭਿਆਨ” ਕਿਹਾ, ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਜੰਗ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਫ਼ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਏ।ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇਸ ਜੰਗ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ, ਕਾਰਨ, ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਜਾਨੀ ਤੇ ਮਾਲੀ ਨੁਕਸਾਨ, ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਰਪ, ਭਾਰਤ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਂਗੇ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ
ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਯੁੱਗ
1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਕਰੇਨ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਦੇਸ਼ ਬਣਿਆ। ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਕੋਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ, ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੇ ਬੰਦਰਗਾਹ ਸਨ। ਰੂਸ ਲਈ ਯੂਕਰੇਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।
2004 ਦੀ “ਆਰੇਂਜ ਰਿਵੋਲਿਊਸ਼ਨ”
ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ 2004 ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ “ਆਰੇਂਜ ਰਿਵੋਲਿਊਸ਼ਨ” ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਯੂਕਰੇਨ ਨੇ ਪੱਛਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਰੂਸ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ।
2014 : ਕ੍ਰਾਈਮੀਆ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ2014 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਕ੍ਰਾਈਮੀਆ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸਨੂੰ ਰੂਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰਾਂ (ਡੋਨੇਤਸਕ ਅਤੇ ਲੁਹਾਂਸਕ) ਵਿੱਚ ਰੂਸ-ਹਮਾਇਤੀ ਵਿਛੋੜਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਧੀਆਂ।
ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ
1. ਨਾਟੋ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਦਾ ਡਰ
ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਨਾਟੋ (North Atlantic Treaty Organization) ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। ਰੂਸ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਇਹ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਨਾਟੋ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਉਸਦੀ ਸੀਮਾ ‘ਤੇ ਆ ਜਾਣਗੇ, ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਖਤਰਾ ਹੈ।
2. ਪੱਛਮ ਨਾਲ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ
ਯੂਕਰੇਨ ਨੇ ਯੂਰਪੀ ਯੂਨੀਅਨ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮਝੌਤੇ ਕੀਤੇ। ਰੂਸ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।
3. ਆਰਥਿਕ ਹਿੱਤ
ਯੂਕਰੇਨ ਰੂਸੀ ਗੈਸ ਤੇ ਤੇਲ ਨੂੰ ਯੂਰਪ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਯੂਕਰੇਨ ਪੱਛਮ ਦੇ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਰੂਸ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ।
4. ਕ੍ਰਾਈਮੀਆ ਅਤੇ ਡੋਨਬਾਸ ਖੇਤਰ ਰੂਸ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ‘ਤੇ ਕਾਬੂ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕ੍ਰਾਈਮੀਆ ਉਸ ਲਈ ਰਣਨੀਤਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਉਸਦਾ ਨੇਵੀ ਅੱਡਾ ਹੈ।
ਯੁੱਧ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ (2022–2025)
ਫਰਵਰੀ 2022 : ਰੂਸ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਕੀਵ, ਖਾਰਕੀਵ, ਮਾਰੀਉਪੋਲ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ‘ਤੇ ਭਾਰੀ ਬੰਬਮਾਰੀ ਹੋਈ।
2022 ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ : ਯੂਕਰੇਨ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ‘ਚ ਪ੍ਰਤੀਹਮਲੇ ਕੀਤੇ।
2023 : ਬਾਖਮੂਤ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਹੋਈ।
2024 : ਰੂਸ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰਾਂ ‘ਤੇ ਆਪਣਾ ਕਾਬੂ ਵਧਾਇਆ। ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਸਪਲਾਈ ਹੋਈ।
2025 : ਜੰਗ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਰਤਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ
ਯੂਕਰੇਨ
ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਬੇਘਰ ਹੋਏ।
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਗਰਿਕ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਮਾਰੇ ਗਏ।
ਫੌਜੀ ਹਾਨੀ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡੀ ਹੋਈ।
ਰੂਸ
ਦਸਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿਪਾਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।
ਨਾਗਰਿਕ ਵੀ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਗੁਆ ਬੈਠੇ।
ਮਾਲੀ ਨੁਕਸਾਨ
1. ਯੂਕਰੇਨ
ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ, ਸਕੂਲ, ਸੜਕਾਂ, ਪੁਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ।
ਲਗਭਗ ਸੈਂਕੜੇ ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ।
2. ਰੂਸ
ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਾਰਨ ਰੁਬਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਡਿੱਗੀ।
ਬਹੁਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਰੂਸ ਛੱਡਿਆ।
ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਗਤੀ ਘਟ ਗਈ।
ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ
1. ਤੇਲ ਤੇ ਗੈਸ : ਯੂਰਪ ਰੂਸੀ ਗੈਸ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ। ਜੰਗ ਕਾਰਨ ਸਪਲਾਈ ਘੱਟ ਹੋਈ, ਕੀਮਤਾਂ ਵੱਧੀਆਂ।
2. ਅਨਾਜ ਸੰਕਟ : ਯੂਕਰੇਨ “ਯੂਰਪ ਦਾ ਅਨਾਜ ਘਰ” ਹੈ। ਜੰਗ ਕਾਰਨ ਅਫਰੀਕਾ ਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋਈ।
3. ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ : ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧੀ, ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ‘ਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਆਈ।
ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
ਜਰਮਨੀ : ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਿਆ।
ਫਰਾਂਸ : ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਦਦ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ।
ਪੋਲੈਂਡ : ਲੱਖਾਂ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ।
ਹੋਰ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ : ਆਰਥਿਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।
ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਸੈਨਿਕ ਮਦਦ ਦਿੱਤੀ।
ਰੂਸ ‘ਤੇ ਕੜੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ।
ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਮਾਇਤੀ ਬਣਿਆ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
ਭਾਰਤ ਨੇ ਨਿਰਪੱਖ ਰੁਖ ਅਪਣਾਇਆ।
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਵੋਟਿੰਗ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕੀਤਾ।
“ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਗੰਗਾ” ਰਾਹੀਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦਾ।
ਰੂਸ ਤੋਂ ਸਸਤੇ ਭਾਅ ‘ਤੇ ਤੇਲ ਖਰੀਦਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।
ਚੀਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
ਚੀਨ ਨੇ ਰੂਸ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹਮਾਇਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਰੂਸ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਵਧਾਇਆ।
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਹਥਿਆਰ, ਟੈਂਕ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਦਿੱਤੇ।
ਰੂਸ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ।
ਯੂਰਪੀ ਯੂਨੀਅਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਰਤਾਵਾਂ
ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਬੇਲਾਰੂਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਾਰਤਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ।
ਪਰ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਨਹੀਂ।
ਜੰਗ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ।
ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਨਤੀਜੇ
ਜੇ ਜੰਗ ਲੰਮੀ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ ਤਾਂ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਰਹਿਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਣਗੇ।
ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਗਿਰਾਵਟ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਰੂਸ ਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿਚਕਾਰ ਟਕਰਾਅ ਹੋਰ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨਾਟੋ ਤੇ ਰੂਸ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿੱਧੀ ਜੰਗ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੀ ਰਹੇਗਾ।
ਰੂਸ–ਯੂਕਰੇਨ ਯੁੱਧ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈ, ਸ਼ਹਿਰ ਖੰਡਰ ਬਣ ਗਏ, ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈ। ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਯੁੱਧ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਅਨਾਜ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਸੰਕਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ।
ਇਹ ਜੰਗ ਸਿਰਫ਼ ਸੈਨਿਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਖਤਮ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਸਦਾ ਹੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਾਰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਨਿਕਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੰਗ ਕਿਸੇ ਲਈ ਵੀ ਹੱਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ।
ਗੁਰਭਿੰਦਰ ਗੁਰੀ
+44 7951 590424
ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ’ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਹੇਠ ਦਿਤਾ ਲਿੰਕ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samaj
