ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ ਯੂ ਕੇ
ਪ੍ਰੋ. ਪਵਨ ਖਿੱਚੀ, ਮਾਨਸਾ
ਮੋਬਾ. 9478160786
ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ‘ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਖੀਆਂ ਕੁਝ ਇਬਾਰਤਾਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਧੂੜ ਹੇਠ ਦੱਬੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਲਈ ਚਾਨਣ-ਮੁਨਾਰਾ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੇਰਲ ਦੀ ਧੀ ‘ਨਗੇਲੀ’ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਨਾਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ (ਲਗਭਗ 1803 ਈਸਵੀ) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਕੇ ‘ਇਸਤਰੀ ਸਵੈ-ਮਾਣ’ ਦੀ ਉਹ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦਾ ‘ਆਧੁਨਿਕ’ ਅਤੇ ‘ਡਿਜੀਟਲ’ ਸਮਾਜ ਧੁੰਦਲਾ ਕਰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਵੈ-ਮਾਣ ਦੀ ਖੂਨੀ ਜੰਗ: ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਰਿਆਸਤ (ਕੇਰਲ) ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ‘ਮੁਲੱਕਰਮ’ (ਛਾਤੀ ਕਰ) ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘਿਨਾਉਣੀ ਮਿਸਾਲ ਸੀ। ਨੀਵੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਯਾਦਾ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਟੈਕਸ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਨਗੇਲੀ ਨੇ ਇਸ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਪ੍ਰਥਾ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਕੱਟ ਕੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਪੱਤੇ ‘ਤੇ ਧਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸ ਦਾ ਬਲਿਦਾਨ 1859 ਦੀ ‘ਚਾਨਾਰ ਲਹਿਰ’ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਅਜੋਕਾ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਆਜ਼ਾਦੀ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਗੁਲਾਮੀ?: ਅੱਜ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਨਗੇਲੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਅਜੋਕੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਗੇਲੀ ਨੇ ‘ਢੱਕਣ ਦੇ ਹੱਕ’ ਲਈ ਜਾਨ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਅੱਜ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ (ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ, ਟਿਕਟਾਕ, ਫੇਸਬੁੱਕ) ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ‘ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਹੋੜ’ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਵਿਦਵਾਨਾਨਾ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ‘ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦਾ ਮੁਲੱਕਰਮ’ (ਛਾਤੀ ਕਰ) ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਜੇ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਾਲ ਔਰਤ ਨੂੰ ਬੇਪਰਦ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਅੱਜ ‘ਬਾਜ਼ਾਰੀਕਰਨ’ ਅਤੇ ‘ਲਾਈਕਸ-ਵਿਊਜ਼’ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਦੀ ਵਸਤੂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ‘ਗੰਦ‘ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਪਤਨ: ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਜੋ ‘ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ’ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਨਗੇਲੀ ਦੇ ਬਲਿਦਾਨ ਦੀ ਤੌਹੀਨ ਹੈ।
ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ‘ਐਕਸਪੋਜ਼ਰ’ ਵਾਲੀਆਂ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਨੂੰ ਆਮ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਨਾਲੋਂ 70% ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੀਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਅਲਗੋਰਿਦਮ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੀ ‘ਸ਼ਰਮ-ਓ-ਹਯਾ’ ਨੂੰ ਨਿਲਾਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਸਿਰਫ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬੌਧਿਕਤਾ ਅਤੇ ਕਿਰਦਾਰ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੰਗਾਲੀ: ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਨਕਲ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇਹ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਾਂ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਗੇਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਉਂ?: ਨਗੇਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਰੀਰਕ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਈਏ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ‘ਸਵੈ-ਮਾਣ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ’ ‘ਤੇ ਅੜ ਜਾਈਏ।
ਗੌਰਵਮਈ ਅਣਖ: ਔਰਤ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸੇ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਉਸ ਦੇ ‘ਸਰੀਰ’ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀ ‘ਬੁੱਧੀ’ ਅਤੇ ‘ਕੰਮ’ ਤੋਂ ਹੈ।
ਵਿਦਰੋਹੀ ਸੋਚ: ਨਗੇਲੀ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਾਅ ਅੱਗੇ ਗੋਡੇ ਨਹੀਂ ਟੇਕੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਉਸ ਦਬਾਅ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਗਨਤਾ ਵੱਲ ਧੱਕਦਾ ਹੈ।
ਨੈਤਿਕ ਪਹਿਰੇਦਾਰੀ: ਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਹਯਾ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਹਨ, ਗੁਲਾਮੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਉਹ ਢਾਲ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰੂ ਵਸਤੂ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਨਗੇਲੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 1803 ਦੀ ਇੱਕ ਦੁਖਦਾਈ ਘਟਨਾ ਮਾਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਹੋਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੋਕਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਦੇ ਸਸਤੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਨਗੇਲੀ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਜ ਸਿਰਜਣਾ ਪਵੇਗਾ ਜਿੱਥੇ ਔਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਉਸ ਦੇ ਪੜ੍ਹਨ, ਲਿਖਣ, ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਜੀਣ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਕਿ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ।
ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਜਿਸ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਨਗੇਲੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਖੂਨ ਡੋਲ੍ਹਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਸਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੀ ਭੇਂਟ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਦਾਰੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਸਰੀਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਮਰਯਾਦਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਸੱਚੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ।
