ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ – ਸਾਲ 2025 ਭਾਰਤੀ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਲਈ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਤ ਬੈਗ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸਵਿਗੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਵੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ IPO ਰਾਹੀਂ ਸਟਾਕ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੌਜੂਦਗੀ ਬਣਾਈ, ਉੱਥੇ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਵੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਬੰਦ ਕਰਨੇ ਪਏ। Inc42 ਦੀ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2025 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 25 ਭਾਰਤੀ ਸਟਾਰਟਅੱਪਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮਕਾਜ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਹਨਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਪਤਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਭਾਰੀ ਘਾਟ, ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਸਖ਼ਤੀ ਅਤੇ ਬਦਲਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਰੁਝਾਨ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਈਕ, ਬਲੂਸਮਾਰਟ, ਅਤੇ ਅਸ਼ਨੀਰ ਗਰੋਵਰ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਪੇ ਵਰਗੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਾਈਕ: ਭਾਰਤੀ WhatsApp ਬਣਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਚਕਨਾਚੂਰ ਹੋ ਗਿਆ
ਹਾਈਕ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਨਾਮ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਐਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ WhatsApp ਦਾ ਸਥਾਨਕ ਵਿਕਲਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਤੋਂ ਗੇਮਿੰਗ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਸਲ-ਧਨ ਗੇਮਿੰਗ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਤੰਬਰ 2025 ਵਿੱਚ ਹਾਈਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ।
ਬਲੂਸਮਾਰਟ: ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਕੁਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਡੁੱਬੋ
ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਕੈਬ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ, ਬਲੂਸਮਾਰਟ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਸਾਲ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਅਚਾਨਕ ਸਾਰੇ ਗਲਤ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿੱਤੀ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੇ ਸਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਕੰਪਨੀ ਵਿਰੁੱਧ ਦੀਵਾਲੀਆਪਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਸਥਿਤੀ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਿਗੜ ਗਈ ਕਿ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪੈਸੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਟੂਏ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਏ। ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਬਲੂਸਮਾਰਟ ਕਦੇ ਈਵੀ ਰਾਈਡ-ਹੇਲਿੰਗ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਬੇਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਸੀ।
ਓਟੀਪੀ: ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਵਪਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਫਾਰਮ-ਟੂ-ਕੰਜ਼ਿਊਮਰ ਕਰਿਆਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਓਟੀਪੀ ਨੂੰ ਫੰਡਿੰਗ ਸੋਕੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਮਈ 2025 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੰਮਕਾਜ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤੇਜ਼ ਵਪਾਰਕ ਕੰਪਨੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਲਿੰਕਿਟ ਅਤੇ ਜ਼ੈਪਟੋ) ਤੋਂ ਵਧਦੀ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਕੰਪਨੀ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕੀ। ਇਸ ਬੰਦ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ।
ਕ੍ਰਿਕਪੇ: 28% ਜੀਐਸਟੀ ਖੇਡ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦਾ ਹੈ
ਭਾਰਤਪੇ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਸ਼ਨੀਰ ਗਰੋਵਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ‘ਤੀਜੀ ਯੂਨੀਕੋਰਨ’ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਉਤਪਾਦ, ‘ਕ੍ਰਿਕਪੇ’ ਵੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬਚਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਕਲਪਨਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸੀ। ਰਸਮੀ ਬੰਦ ਦਾ ਐਲਾਨ ਫਰਵਰੀ 2025 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ 2024 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮਕਾਜ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਬੰਦ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਔਨਲਾਈਨ ਗੇਮਿੰਗ ‘ਤੇ 28% ਜੀਐਸਟੀ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਜੂਏ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗਰੋਵਰ ਨੇ ਇਸ ‘ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਗੇਮਿੰਗ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਜੂਏਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਬੀਪਕਾਰਟ: ਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ
ਬੀਪਕਾਰਟ, ਇੱਕ ਵਰਤੇ ਹੋਏ ਦੋਪਹੀਆ ਵਾਹਨ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਇੱਕ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਅਗਸਤ 2025 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰਨੇ ਪਏ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ 18 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਫੰਡ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਘਾਟ ਨੇ ਇਸਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਈ। ਮਾਰਕੀਟ ਸੰਤ੍ਰਿਪਤਾ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਟਿਕਾਊ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ।
ਇਕੱਲਾ ਵਿਚਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸਾਲ 2025 ਨੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫੰਡਿੰਗ ਇੱਕ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਸਮਝ, ਟਿਕਾਊ ਵਪਾਰਕ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਲਈ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਵੇਂ ਉੱਦਮੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਬਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
‘ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ’ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਹੇਠ ਦਿਤਾ ਲਿੰਕ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samajweekly
