ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਮਾਧਾਨ

ਗੁਰਭਿੰਦਰ ਗੁਰੀ  (ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ)  ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦਾ ਨੇਪਾਲ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਪਰ ਦੁਖਦਾਈ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਅਕਸਰ ਹਿੰਸਾ, ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਵੀ ਬਣਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਕਾਰਣ ਹਨ। ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਗਹਿਰੇ ਕਾਰਣ- ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੱਟਿਆ ਹੈ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਅਧੂਰੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਕਮੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਕੀਤਾ। ਦੂਜਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ — ਨੇਪਾਲੀ ਸਮਾਜ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਅਤੇ ਵਰਗੀ ਵੰਡ ਦੇ ਬੋਝ ਹੇਠਾਂ ਹੈ। ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੀਜਾ, ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ — ਜਦੋਂ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਿੰਸਾ ਦੀਆਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਭੜਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਯੁਵਾ ਵਰਗ, ਜੋ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹਿੰਸਕ ਰਾਹਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ। ਚੌਥਾ, ਉਗਰਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਓਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਹਿੰਸਕ ਬਣਾਇਆ ਰੱਖਿਆ। ਪੰਜਵਾਂ, ਪੜੋਸੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਦਬਾਅ — ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸਿਆ ਨੇਪਾਲ ਕਈ ਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਸੁਤੰਤਰ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਬਾਅ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਛੇਵਾਂ, ਸ਼ਿਕਸ਼ਾ ਦੀ ਕਮੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖਿਆ ਘੱਟ, ਉੱਥੇ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ, ਫੋਜੀ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਿਆਸੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਫੌਜ ਲੋਕਤੰਤਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਆਪਣਾ ਰੋਲ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਅਸਥਿਰਤਾ ਹੋਰ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਹੱਲ ਦੀਆਂ ਰਾਹਾਂ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਮੂਲ ਕਾਰਣਾਂ ‘ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ’ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਹੇਠ ਦਿਤਾ ਲਿੰਕ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ